Ο λούστρος που έγινε κυβερνήτης!

Υποθέτω πως οι μισοί από εσάς ήδη αρχίζετε να σκέφτεστε την ιστορία της Σταχτοπούτας, ενώ οι άλλοι μισοί φέρατε ήδη στο νου σας τον Βασιλάκη Καΐλα, από την πολύ γνωστή ελληνική ταινία «Ο λούστρος». Ωστόσο η πραγματικότητα καμία φορά επιβεβαιώνει τα παραμύθια και τα σενάρια των ταινιών, καθώς ο Alejandro Toledo ξεκίνησε από λούστρος για να καταλήξει κυβερνήτης του Περού από το 2001 έως το 2006. Βέβαια τέτοιου τύπου ιστορίες προσωπικά τις θεωρώ επικίνδυνες, γιατί πίσω από τη λάμψη της επιτυχίας και τη γοητεία που ασκούν, κρύβουν τη σκληρή πραγματικότητα. Αν και ο Alejandro Toledo τα κατάφερε καλά (πολύ καλά ομολογουμένως), δεν είναι αυτή η κατάληξη που είχαν χιλιάδες άλλα παιδιά της δικής του γενιάς. Για εκείνα το όνειρο της εκπαίδευσης παρέμεινε απλά όνειρο, γιατί σε πρώτη φάση δεν είχαν να φάνε, πράγμα που επηρέασε τη διανοητική τους ανάπτυξη. Ίσως αν είχαν να φάνε, να μην υπήρχαν οι κατάλληλες συνθήκες, ώστε να υιοθετήσουν μία θετική στάση απέναντι στην εκπαίδευση. Μπορεί δηλ. οι γονείς τους να ήταν αγράμματοι, να χρειαζόταν να εργαστούν ατελείωτες ώρες, με αποτέλεσμα να μην έχουν κανένα να τα βοηθήσει ή να τα «σπρώξει» προς τα γράμματα ή μπορεί να χρειαζόταν να εργαστούν και τα ίδια, για να επιζήσουν. Βέβαια ούτε λόγος για βοήθεια στο σπίτι από καθηγητές-φροντιστές! Ίσως κάποια και να ξεπέρασαν αυτές τις δυσκολίες, ωστόσο η κατάληξη ήταν περίπου η ίδια, αφού δεν είχαν τα χρήματα, για να πληρώσουν τα δίδακτρα σε κάποιο καλό πανεπιστήμιο. Η περίπτωση λοιπόν του κυβερνήτη Toledo είναι εντυπωσιακή, αλλά είναι η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα. Χωρίς ισορροπία στο οικογενειακό εισόδημα δεν μπορεί να μιλάει κανείς για ισότητα ευκαιριών. Είναι σαν να τοποθετείς μερικούς αθλητές στην εκκίνηση (ισότητα ευκαιριών, αφού κανείς δεν μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα), αλλά κάποιοι από αυτούς θα τρέξουν ελεύθεροι, ενώ κάποιοι άλλοι θα συνεχίσουν φορτωμένοι με αρκετά επιπλέον κιλά βάρους!
Υ.Γ. The interaction between poverty, growth and democracy

«No man is an island»

Κάποτε ο John Donne είχε ισχυριστεί: «No man is an island, entire of itself…any man’s death diminishes me, because I am involved in mankind; and therefore never send to know for whom the bell tolls; it tolls for thee.» Σήμερα πια μπορούμε να το αποδείξουμε:

The Khan academy και όχι μόνο!

Κατ’αρχάς καλή (σχολική) χρονιά σε όλους! Ελπίζω οι πρώτες ημέρες να μην ήταν ιδιαίτερα δύσκολες και να επιστρέψατε με διάθεση για κάτι καλύτερο από ό,τι πέρυσι. Θα ήθελα σήμερα να ξεκινήσω με την παρουσίαση ενός οργανισμού που προσφέρει χιλιάδες εκπαιδευτικά βίντεο γύρω από ποικίλα θέματα. Τα περισσότερα βέβαια αφορούν τις θετικές επιστήμες, αλλά πολλά έχουν ενδιαφέρον και για εμάς που περισσότερο καταγινόμαστε με τις λεγόμενες ανθρωπιστικές σπουδές. (π.χ. ιστορία, οικονομικά (ίσως). Όπως αναφέρεται και στη σύντομη εισαγωγή στο χώρο του συγκεκριμένου οργανισμού: «…we’re on a mission to help you learn whatever you want, whenever you want, at your own pace.» Για να το κάνω λίγο πιο σαφές έχω μια (αρχική καλλιτεχνική) πρόταση: κάτι από την ακαδημία και κάτι από το χώρο των έντυπων εκδόσεων: «Είναι ο καπιταλισμός, ηλίθιε» του Ν. Μπογιόπουλου από τις εκδόσεις Λιβάνη.

Δωρεά και Ανταπόδοση

Η ανταλλαγή δώρων είναι όπως θα διαπιστώσετε μια πανάρχαια συνήθεια. Διάλεξα λοιπόν τρεις σκηνές από τα ομηρικά κείμενα που διδάσκονται στο γυμνάσιο με τους ήρωες να προχωρούν σε κάποια δωρεά προς ένα άλλο πρόσωπο. Πιο συγκεκριμένα, την περίπτωση του Τηλεμάχου ο οποίος προσφέρει δώρα στην Αθηνά-Μέντη (για τους λιγότερο εξοικειωμένους, η θεά Αθηνά έχει πάρει τη μορφή ενός παλιού φίλου του Οδυσσέα, του Μέντη), την περίπτωση της «λανθασμένης» επιλογής του Γλαύκου να ανταλλάξει τα δικά του χρυσά άρματα με τα χάλκινα του Διομήδη και τέλος την προσφορά δώρων προς τον Αχιλλέα από τον Αγαμέμνονα, έτσι όπως αυτά αναφέρονται από τον Οδυσσέα στη ραψωδία Ι. Και στις τρεις αυτές περιπτώσεις υπάρχει η προσφορά κάποιου δώρου και υπάρχει ή υπονοείται σε κάθε περίπτωση η ιδέα της ανταπόδοσης. Πιο κοντά (χρονικά) σε εμάς είναι το λεγόμενο παιχνίδι της εμπιστοσύνης, ένα πείραμα που διεξήχθη στο Twinsburg του Ohio, με σκοπό να μετρηθεί ο ρόλος των γονιδίων σε ένα τεστ συνεργασίας. Πώς τελικά μπορεί να ερμηνευτεί η αλτρουιστική συμπεριφορά; Είναι το προϊόν μιας ξεχωριστής, ατομικής αντίδρασης; Έχει σχέση με τα γονίδια, με την τάξη στην οποία ανήκει κανείς; Σχετίζεται με άλλες κοινωνικές δομές; Όλες οι παραπάνω απαντήσεις έχουν χρησιμοποιηθεί για να εξηγήσουν τη συμπεριφορά μας. H πιο σύγχρονη ερμηνεία είναι αυτή των «κοινωνικών δικτύων», η οποία λαμβάνει υπόψη της όχι μόνο την ατομική συμπεριφορά ή τα χαρακτηριστικά, αλλά και την ομαδική συμπεριφορά, δημιουργώντας ένας αδιάλυτο στην ουσία δεσμό από σχέσεις που επηρεάζουν τη συμπεριφορά του καθενός από εμάς, αλλά και κατ’επέκταση του όλου. (prezi presentation)

Ταυτότητες

Η «Ταυτότητα» είναι μια εικόνα που επιλέγουμε να παρουσιάσουμε στους άλλους. Φυσικά κανείς από εμάς δεν έχει μόνο μία, καθώς πολλές είναι οι δραστηριότητές μας, τα ενδιαφέροντά μας, οι αξίες μας και πολλές είναι οι σχέσεις που αναπτύσσουμε με τους άλλους. (δες εικόνα) Ο καθηγητής Αμάρτυα Σεν, βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομίας εξηγεί ξεκάθαρα πως: «υπάρχουν πολλές κατηγορίες στις οποίες μπορεί κανείς να ανήκει ταυτόχρονα. Εγώ μπορώ να είμαι συγχρόνως Ασιάτης, Ινδός πολίτης, Βεγγαλέζος με προγόνους από το Μπανγκλαντές, κάτοικος Αμερικής ή Βρετανίας, οικομολόγος, φίλος της φιλοσοφίας, συγγραφέας, άρρην, φεμινιστής, ετεροφυλόφιλος, υπερασπιστής των δικαιωμάτων των γκέι και των λεσβιών, με έναν μη θρησκευτικό τρόπο ζωής, με ινδουιστική καταγωγή, μη ανήκων στην κάστα των βραχμάνων και κάποιος που δεν πιστεύει στη μετά θάνατον ζωή…» Ωστόσο ο όρος ταυτότητα δεν είναι τόσο «αθώος» όσο εκ πρώτης όψεως δείχνει. Στην πραγματικότητα κρύβει μέσα του μια δύναμη βίας, τόσο απέναντι στους άλλους, όσο και απέναντι στο ίδιο το υποκείμενο που τις υιοθετεί. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν ορισμένοι τύποι ταυτότητας που δεν καταλήγουν δημιουργικοί για τους ανθρώπους: α) οι αποκλειστικές ταυτότητες, αυτές δηλ. που μπορούμε να έχουμε εμείς και κανένας άλλος πέρα από εμάς, π.χ. βιολογικά, εθνικά χαρακτηριστικά κ.α. β) οι αποκλείουσες ταυτότητες, δηλ. ταυτότητες που κυριαρχούν στις υπόλοιπες και σβήνουν οποιαδήποτε άλλη. π.χ. Εγώ είμαι πρώτα από όλα Χριστιανός, … λευκός κ.ο.κ. γ) οι συμπερασματικές ταυτότητες, εκείνες δηλ. οι ταυτότητες που τείνουν να δικαιολογούν κάθε πράξη, π.χ. οι γυναίκες σκέφτονται, οδηγούν έτσι, οι Εβραίοι είναι αυτό, ο καλός χριστιανός υποτίθεται πως είναι καλός και σε κάθε άλλο τομέα της ζωής του. Αυτή τη στάση μπορεί να την υιοθετήσει ιδιωτικά ο καθένας από εμάς, αλλά υπάρχουν και συγκεκριμένες ομάδες ή άτομα με δύναμη οι οποίοι έχουν αναλάβει να «φροντίζουν’ για την καθαρότητα των ταυτοτήτων, δημιουργώντας μερικούς από τους προαναφερθέντες αποκλεισμούς. Η λειτουργία τους μοιάζει ανάλογη με τους ρωμαίους κήνσορες. Υπάρχει λύση στο πρόβλημά μας; Μια δημοκρατική κοινωνία χρειάζεται να αναπτύξει κανόνες στους οποίους όλες οι ταυτότητες οφείλουν να υποτάσσονται. Ο τελικός σκοπός είναι η ελευθερία του ανθρώπου να επιλέγει ανεμπόδιστα τις ταυτότητες που θέλει και φυσικά η επικράτηση ενός κλίματος αμοιβαίου σεβασμού.
Υ.Γ. Η ιδέα αυτής της ανάρτησης προήλθε από το ενδιαφέρον άρθρο του Tom Altepeter Knowing The Difference και στηρίχθηκε στο βιβλίο του Φερνάντο Σαβατέρ «Μιλώντας στο γιο μου για την πολιτική και τη δημοκρατία», μτφρ. Α. Δημητρούκα, εκδ. Πατάκη 2010.

Η ευτυχία

«Δύο φίλοι περπατούν στο δάσος και φθάνουν σε ένα ποτάμι. Βγάζουν τα παπούτσια και τα ρούχα τους και πέφτουν για κολύμπι. Καθώς βγαίνουν από το νερό, βλέπουν μια πεινασμένη αρκούδα, η οποία κινείται απειλητικά προς το μέρος τους. Ο ένας από τους δύο το βάζει αμέσως στα πόδια, ενώ ο άλλος κοντοστέκεται για να φορέσει τα παπούτσια του. Ο πρώτος άνδρας, απορημένος, φωνάζει στον δεύτερο: «Γιατί βάζεις παπούτσια; Δεν θα σε βοηθήσουν να τρἐξεις πιο γρήγορα από την αρκούδα!» Και εκείνος απαντά:»Δεν χρειάζεται να τρέξω πιο γρήγορα από την αρκούδα, μόνο πιο γρήγορα από σένα.»
ΘΑΡΡΟΣ Ή ΑΛΗΘΕΙΑ
Χρηματικές απολαβές
Α. Επιλογή:Θέλετε να εργάζεστε σε μια εταιρία όπου οι ετήσιες αποδοχές σας είναι 33.000 δολάρια, ενώ οι αποδοχές όλων των υπολοίπων είναι 30.000 δολάρια ή μήπως
Β. Επιλογή: να εργάζεστε στην ίδια εταιρία και οι ετήσιες αποδοχές σας να είναι 35.000, ενώ οι αποδοχές όλων των υπολοίπων να είναι 38.000 δολάρια;
Ελκυστικότητα
Σε ποια από τις δύο καταστάσεις θα επιθυμούσατε να βρίσκεστε;
Α. Με άριστα το 10, η ελκυστικότητά σας να είναι 6, ενώ όλων των υπολοίπων να είναι 4 ή μήπως
Β. Με άριστα το 10, η ελκυστικότητά σας να είναι 8, ενώ όλων των υπολοίπων να είναι 10;
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Είναι περίεργο -τουλάχιστον για μένα- αλλά οι περισσότεροι έχει αποδειχθεί πως προτιμούν να παίρνουν 33.000, εφόσον όλοι οι υπόλοιποι παίρνουν 30.000 και όχι 35.000, εφόσον οι άλλοι παίρνουν 38.000. Παρόλο που το 35 είναι μεγαλύτερο από το 33 αυτό δεν φαίνεται να συγκινεί τους περισσότερους, αφού η ευτυχία εξαρτάται και από την κατάσταση των υπολοίπων. Η σύγκριση των αγαθών που κατέχουμε σε σχέση με τα αγαθά που κατέχουν οι άνθρωποι γύρω μας είναι αυτό που μας κάνει ευτυχισμένους και όχι οτιδήποτε άλλο. Όσον αφορά τώρα το δεύτερο ερώτημα σχετικά με την ελκυστικότητα, έχει αποδειχθεί πως τα ποσοστά είναι ακόμα μεγαλύτερα υπέρ της πρώτης επιλογής! Δεν μας ενδιαφέρει να είμαστε ένα 8άρι, αλλά μας αρκεί το 6, αρκεί όλοι οι υπόλοιποι να βρίσκονται στο 4.
Η διαδικασία αυτή σχετίζεται άμεσα με τη ζωή, τις επιτυχίες μας μέσα στα κοινωνικά δίκτυα που εντασσόμαστε. Η σχετική θέση υπεροχής κάποιου του εξασφαλίζει πλεονεκτήματα, προκειμένου να επιτύχει έναν σκοπό κάθε φορά, πχ. την επιλογή ενός ερωτικού συντρόφου στη δεύτερη περίπτωση.
Φαντάζομαι τώρα πια να είναι ξεκάθαρο και το νόημα της μικρής εισαγωγικής ιστορίας. Το όλο κείμενο είναι βασισμένο στο βιβλίο των Nicholas A. Christakis και James H. Fowler «Συνδεδεμένοι» από τις εκδόσεις Κάτοπτρο. Είχα κάνει και στο παρελθόν μια μικρή αναφορά στο βιβλίο αυτό. Τώρα τελευταία και με παρότρυνση ενός φίλου το έπιασα και πάλι στα χέρια μου. Μια ακόμη απόδειξη της δύναμης των κοινωνικών δικτύων!