«Δικαιοσύνη» by Michael Sandel

Ο καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας του Χάρβαρντ Μ. Sandel είναι ιδιαίτερα γνωστός για τις παραδόσεις του γύρω από το θέμα της δικαιοσύνης. Στον πιο πάνω σύνδεσμο μπορείτε να παρακολουθήσετε μία σειρά βίντεο από το δημοφιλές μάθημά του. (25% των αποφοίτων του Harvard το έχουν παρακολουθήσει). Αν πάλι σας αρέσει ένα καλό βιβλίο στα ελληνικά κυκλοφορεί το «Δικαιοσύνη: τι είναι το σωστό» από τις εκδόσεις Πόλις, ενώ ενδιαφέρον φαίνεται και το τελευταίο του βιβλίο «What money can’t buy» όπου αναλύει την ιδέα της μετατροπής της οικονομίας της αγοράς σε κάτι το κυρίαρχο, ώστε πια να κάνουμε λόγο για μία κοινωνία της αγοράς!

Εγκώμιο στη μάθηση – Μ/Μπρεχτ

Μην αφεθείς να πείθεσαι
μάθε να βλέπεις συ ο ίδιος!
Ό,τι δεν ξέρεις ο ίδιος
καθόλου δεν το ξέρεις.
Έλεγξε το λογαριασμό
εσύ Θα τον πληρώσεις.
Ψάξε με τα δάχτυλα κάθε σημάδι
Ρώτα: πώς βρέθηκε αυτό εδώ.
Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία.

Ο μύθος του «γενναίου ψεύδους»

Ο Σωκράτης συζητώντας για τη δημιουργία της ιδανικής πολιτείας του επικαλείται στο 414b της Πολιτείας τη δυνατότητα των αρχόντων να λένε ψέματα στους υπηκόους τους με τη λογική ότι έτσι θα προάγουν το καλό της πόλης. Μόνο αυτοί (οι άρχοντες) έχουν αυτό το δικαίωμα και κανείς άλλος. Έτσι, θα καταλήξει να υιοθετήσει την άποψη πως μπορούν οι άρχοντες να επιμείνουν: α) πως όλοι οι πολίτες είναι γεννημένοι από την μάνα γη και β) πως στην ψυχή του ο καθένας από τους πολίτες έχει ένα μέταλλο που καθορίζει και την αξία του. Κάποιοι έχουν χρυσό, οπότε τοποθετούνται στην τάξη των αρχόντων, άλλοι ασήμι, οπότε γίνονται επίκουροι και άλλοι χαλκό ή σίδερο, οπότε δεν μπορούν παρά να είναι γεωργοί ή τεχνίτες μέσα στην πόλη. Το πρόβλημα είναι πως όλη αυτή η ιστορία δεν μπορεί άμεσα να γίνει πιστευτή. Θα χρειαστεί να περάσουν μία ή δύο γενιές ανθρώπων, αλλά η επανάληψή της θα την καταστήσει σταδιακά την κυρίαρχη ιδεολογία της πόλης. Φυσικά οι προβληματισμοί που προκαλεί μια τέτοια ιστορία είναι ποικίλοι. Δικαιούνται πραγματικά οι άρχοντες να λένε τέτοιου είδους ψέματα; Πού μπορεί να οδηγήσει μια τέτοια πρακτική (ειδικά αν οι άρχοντες δεν έχουν τον χρυσό μέσα τους); Τι θέλει να πετύχει ο φιλόσοφος; Πόσο είναι δικαιολογημένη η διάκριση-κατάταξη των ανθρώπων; Υπάρχει πραγματικά η δυνατότητα κάποιοι πολίτες να αλλάξουν «τάξη» ή όλα είναι προαποφασισμένα;

«quid pro quo»

Ο τίτλος της σημερινής ανάρτησης είναι μια λατινική φράση που δηλώνει περίπου «κάτι από τη μεριά σου, σε αντάλλαγμα γι’ αυτό που εγώ σου προσφέρω». Δεν έχει σχέση (άμεση τουλάχιστον) με τις (σημερινές) πολιτικές εξελίξεις, αλλά ξεκίνησε από το χώρο της οικονομίας, όπου κυριαρχούσε η παραδοσιακή αντίληψη πως ο άνθρωπος επιδιώκει να μεγιστοποιήσει τα αγαθά που καρπώνεται με όσο το δυνατόν λιγότερο κόπο. Κάτι τέτοιο βέβαια υπονοεί πως ως είδος είμαστε άπληστοι, εγωιστές και συμφεροντολόγοι. Τις τελευταίες ωστόσο δεκαετίες διατυπώνονται και διαφορετικές ερμηνείες γύρω από την ανθρώπινη συμπεριφορά, ώστε να εξηγηθούν ορισμένα «παράδοξα», όπως για παράδειγμα το να επιλέγουμε πολλές φορές μια συμπεριφορά «αλτρουϊστική» ή συνεργασίας με τους άλλους ανθρώπους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το λεγόμενο «παίγνιο του τελεσιγράφου». Το μεγάλο ερώτημα που προκύπτει τελικά είναι ενεργούμε έτσι όπως ενεργούμε, καθώς υποτασσόμαστε σε μια συμβατική λογική, δηλ. αποφασίζω σήμερα να σε βοηθήσω, γιατί πιστεύω πως αύριο θα κάνεις το ίδιο, επειδή πιστεύω ίσως πως θα κερδίσω κάτι παραπάνω ή μήπως ακριβώς επειδή από τη φύση μας ζούμε μέσα σε ομάδες, εκ φύσεως ενδιαφερόμαστε και για τους άλλους, όταν παίρνουμε αποφάσεις, λαμβάνουμε δηλ. υπόψη μας και τη δική τους ευζωία;

Avatars (in the movies, religion, cyberspace, everyday life)

Avatar: the movie

A. What is an Avatar?
«In a 2007 interview with Time magazine, Cameron was asked about the meaning of the term Avatar, to which he replied, «It’s an incarnation of one of the Hindu gods taking a flesh form. In this film what that means is that the human technology in the future is capable of injecting a human’s intelligence into a remotely located body, a biological body.» (απόσπασμα από τη wikipedia)

B. The notion of Avatar in Hinduism

C. Avatars in Cyberspace
Διαβάστε εδώ μια αρκετά ενδιαφέρουσα μελέτη του John Suler

D. Creating Speaking avatars – here

Computing machinery and Intelligence

Λυπάμαι που μαθαίνω ότι είστε μελαγχολικός. 

Είναι αλήθεια, είμαι δυστυχισμένος.

Πιστεύετε ότι αν έρθετε εδώ αυτό θα σας βοηθήσει να μην είστε δυστυχισμένος;

Χρειάζομαι βοήθεια, αυτό τουλάχιστον μου φαίνεται σίγουρο.

Τι θέλετε να πείτε: «χρειάζομαι βοήθεια«.

Το κείμενο με υπογράμμιση δεν είναι κάποιος άνθρωπος, αλλά ένα ειδικά επεξεργασμένο πρόγραμμα με το όνομα ELIZA, το οποίο καταφέρνει προφανώς πολύ καλά να «περνάει» για ψυχαναλυτής, ώστε ο ο άνθρωπος να μην συνειδητοποιεί καθόλου ότι συνομιλεί στην ουσία με μία «έξυπνη» μηχανή. (δες εδώ πληροφορίες για τον προγραμματιστή της και το ίδιο το πρόγραμμα)
Το ερώτημα λοιπόν που κατ’ επανάληψη τίθεται είναι αν και κατά πόσο μπορούμε να πιστέψουμε πώς οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, τα ρομπότ θα εξομοιωθούν πλήρως με τους ανθρώπους. Είναι διαφορετική η ανθρώπινη νοημοσύνη από την τεχνητή ή τι μας κάνει να πιστεύουμε πώς εμείς μόνο χαρακτηριζόμαστε από αισθήματα ή συναισθήματα;

Για τους λάτρεις της επιστημονικής φαντασίας το όνομα Isaac Asimov δεν είναι άγνωστο. Η διατύπωση των τριών νόμων της Ρομποτικής είναι δική του επινόηση. Δείτε πώς η βιομηχανία του θεάματος «εκμεταλλεύεται» αυτές τις ιδέες:
I Robot

Bicentennial Man

Νεοπλατωνισμός και Ηρωική ορμή

Ο Νεοπλατωνισμός είναι ένα φιλοσοφικό κίνημα που επανερμήνευσε τις ιδέες του Πλάτωνα στην ύστερη αρχαιότητα. (δες πληροφορίες εδώ). Στα χρόνια της αναγέννησης οι νεοπλατωνικοί, ουμανιστές φιλόσοφοι αξιοποίησαν τις ιδέες αυτές και φαίνεται πως κατέληξαν σε δύο καθοριστικά σημεία γύρω από το θέμα του έρωτα:
α) ο έρωτας για την ομορφιά σε κάθε μορφή του -συμπεριλαμβανομένου του σωματικού- είναι πάντοτε μια πηγή πνευματικής ανύψωσης,
β) μια απαραίτητη ιδιότητα για τον σοφό, εκείνον δηλ. που θέλει να φτάσει μέχρι την έκσταση και τη θεοποίηση (=ταύτιση με το θεό) είναι ένα ηρωικό επίπεδο για την ομορφιά, μια θεϊκή ορμή, κατά τον Φιτσίνο.
(πηγή Ubaldo Nicola Εικονογραφημένος Άτλας της φιλοσοφίας)
Ο μύθος του Ακταίονα: Αυτός ήταν γιος του Αρισταίου και της Αυτονόης, κόρη του βασιλιά της Θήβας Κάδμου. Τον ανέθρεψε ο Κένταυρος Χείρωνας στο Πήλιο και έγινε σπουδαίος κυνηγός. Kυνηγούσε καθημερινά στα δάση με τα πενήντα σκυλιά του. Άθελά του είδε μια μέρα την Άρτεμη να λούζεται σε μια πηγή. Η θεά θύμωσε, μεταμόρφωσε τον Ακταίονα σε ελάφι και έτσι τον κατασπάραξαν τα ίδια του τα σκυλιά.
Στους νεοπλατωνικούς στοχαστές η Άρτεμις αντιπροσωπεύει το θείο, ο Ακταίων την ανθρώπινη νόηση, το κυνήγι την ηρωική ορμή, δηλ. τη λαχτάρα για την αλήθεια και την ομορφιά. Τα σκυλιά είναι οι σκέψεις, και οι ενέργειες της βούλησης, τα όργανα της νόησης. Η μεταμόρφωση του Ακταίονα σε ελάφι αντιπροσωπεύει τέλος το άλμα που πραγματοποιεί η νόηση, όταν αντιλαμβάνεται ότι η ανώτερη αλήθεια που αναζητούσε δεν μπορεί να βρεθεί έξω αλλά μέσα μας.

Οι αναβαθμοί του Πλατωνικού έρωτα

Η φράση «πλατωνικός έρωτας» είναι αρκετά συνηθισμένη, αν και λίγοι από εμάς έχουν υπόψη τους το ακριβές περιεχόμενο της φράσης.
Η Διοτίμα – η ιέρεια και φιλόσοφος του πλατωνικού Συμποσίου – αναλύει τα μυστικά του Έρωτα. Σύμφωνα με το μύθο η γέννησή του συμπίπτει χρονικά με τη γέννηση της Αφροδίτης, ενώ είναι το αποτέλεσμα της συνάντησης δύο τελείως διαφορετικών προσώπων, του Πόρου και της Πενίας. Η τελευταία ζητά την κάλυψη των ένδειάς της και ο Πόρος είναι αυτός που θα γεμίσει το κενό. Η συνάντηση των δύο αυτών κόσμων θα δημιουργήσει τον έρωτα.
Αυτός γεννιέται σε όλους τους ανθρώπους, καθώς όλοι είμαστε εραστές ορισμένων πραγμάτων. Έτσι, κάποιοι μπορεί να στραφούμε στην ύλη και το σώμα,

Bruno Mars- just the way you are

ενώ άλλοι, όπως οι φιλόσοφοι, στο πνεύμα.

Στην πορεία της ανάλυσής της η Διοτίμα θα διακρίνει τρία διαδοχικά στάδια: το σώμα (207b-208e), την ψυχή (209a-209e) και τη γνώση (210a-212a). Η πορεία φυσικά είναι από την ύλη προς το πνεύμα, από το σώμα στη διανόηση. Ξεκινά κανείς από τα ανθρώπινα σώματα, για να συνειδητοποιήσει ότι η ομορφιά του ενός σώματος είναι ίδια σε όλα τα σώματα. Στη συνέχεια έρχεται η ομορφιά των ψυχών και η ομορφιά των εθίμων και των νόμων. Η τελευταία κατηγορία πριν τον ιδεατό κόσμο είναι ο κόσμος της γνώσης και των διαφόρων επιστημών. Μετά από εκεί έρχεται η ομορφιά, η ιδέα της ομορφιάς, υπό την έννοια ότι πρόκειται για κάτι πλήρες, αθάνατο, μοναδικό και αναλλοίωτο.

Η φιλοσοφική έρευνα των διαλόγων οδήγησε πολλούς μελετητές να θεωρήσουν ότι η πορεία της σκέψης του Πλάτωνα είναι καθαρά ιδεο-κεντρική. Υποστηρίζουν δηλ. ότι από τη στιγμή που οι Ιδέες είναι οι μόνες που πρέπει να κατευθύνουν τον ανθρώπινο έρωτα, το σωματικό στοιχείο υποβαθμίζεται ή και χάνεται. Πράγματι η αξιολογική διαβάθμιση της Διοτίμας τοποθετεί τον κόσμο των ιδεών στην κορυφή της ιεραρχίας, καθώς η ιδεο-κεντρική προσέγγιση είναι αυτή που αναμένεται να έχει τα σημαντικότερα αποτελέσματα.

Αθεΐα, Αγνωστικισμός, Πίστη

Υπάρχει άραγε ο Θεός; Αυτό είναι ένα καίριο ερώτημα που πιθανόν να έχει απασχολήσει κάποιους από εμάς, ειδικά αυτές τις ημέρες με την προσμονή της ανάστασης του Κυρίου. Εφόσον αποδεχόμαστε την ύπαρξη του Θεού και η δική μας ύπαρξη αποκτά νόημα, ενώ μπορούμε παράλληλα να ελπίζουμε σε αυτό που ονομάζεται αιώνια ζωή. Το ερώτημα φυσικά απασχόλησε και τους φιλοσόφους και κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί αρκετά επιχειρήματα υπέρ της μίας ή της άλλης θέσης. Τα πιο χαρακτηριστικά εξ αυτών είναι:
1. Το τελολογικό επιχείρημα: το επιχείρημα βασίζεται στην έννοια του σκοπού (τέλος=σκοπός στα Α.Ε.) και δηλώνει πως αρκεί να ρίξουμε μια ματιά γύρω μας για να καταλάβουμε πως όλα επιβεβαιώνουν την ύπαρξη του Θεού. Όλα στη φύση έχουν ένα σκοπό και είναι άριστα προσαρμοσμένα στη λειτουργία που εκτελούν. Αυτός ακριβώς ο σχεδιασμός που κρύβεται πίσω από καθετί στη φύση αποδεικνύει και την ύπαρξη του Θεού.
2. Το επιχείρημα του Αρχικού Αιτίου: καθετί που βλέπουμε σ’ αυτόν τον κόσμο έχει μιαν αιτία, κι όσο προχωράμε προς τα πίσω στην αλυσίδα των αιτιών πρέπει να φτάσουμε σε κάποιο πρώτο Αίτιο. Σε αυτό το πρώτο Αίτιο αποδίδουμε το όνομα του Θεού.
3. Το οντολογικό επιχείρημα: ο Θεός είναι το τελειότερο ον που μπορεί ο ανθρώπινος νους να συλλάβει. Μια από τις εκφάνσεις αυτής της τελειότητας είναι και η ύπαρξη. Δεν θα μπορούσε με άλλα λόγια να μιλάμε για τελειότητα δίχως την ύπαρξη.

Και τα τρία επιχειρήματα έχουν δεχθεί κατά καιρούς επιθέσεις και, όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς, υπάρχουν αρκετές αντιρρήσεις. Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα που υπάρχει για τους Θεϊστές είναι το λεγόμενο «πρόβλημα του κακού» ή της θεοδικίας. Το κακό υπάρχει γύρω μας και προκαλεί την ανθρώπινη δυστυχία. Αν δει κανείς την έκταση που έχει λάβει, είναι δύσκολο να δεχτεί κανείς την εικόνα ενός παντογνώστη, παντοδύναμου και πανάγαθου Θεού.

Πώς μπορεί κάποιος να τοποθετηθεί απέναντι σε αυτό τον κυκεώνα σκέψεων και ιδεών. Μπορεί φυσικά να ακολουθήσει τις τρεις πιο ξεκάθαρες θέσεις που υπάρχουν και στον τίτλο της ανάρτησης: Αθεΐα, αγνωστικισμός, πίστη. Υπάρχουν κι άλλες:
1. «Pascal’s Wager or Pascal’s gamble» (το στοίχημα του Πασκάλ) σύμφωνα με το οποίο, ακόμα και αν δεν μπορούμε να αποδείξουμε την ύπαρξη του Θεού, το καλύτερο που έχει να κάνει ο άνθρωπος είναι να «παίξει» στην πεποίθηση ότι ο Θεός υπάρχει. Γιατί έτσι έχουμε να κερδίσουμε περισσότερα, τη στιγμή μάλιστα που ελαχιστοποιούμε τους κινδύνους!
2. Μια άλλη απάντηση είναι αυτή του «αντι-ρεαλισμού», όπως εκφράζεται από τον Don Cupitt. Στα κείμενα του περιγράφει τον εαυτό του ως έναν αντι-ρεαλιστή χριστιανό, με την έννοια ότι ακολουθεί, ασπάζεται τις πρακτικές και τις ηθικές αξίες του χριστιανισμού, αλλά δεν πιστεύει στην ρεαλιστική ύπαρξη μιας οντότητας όπως ο Θεός ή ο Χριστός.

Είδαμε μια πληθώρα θεωρητικών κατασκευών για την ύπαρξη ή μη ύπαρξη του Θεού. Τελευταία έχει κυκλοφορήσει στο διαδίκτυο μια παραγωγή με τον τίτλο «Zeitgeist» Ένα τμήμα αυτής της παραγωγής αναφέρεται και στη Θρησκεἰα.
Το ζήτημα φυσικά είναι ακανθώδες και είναι πολύ εύκολο να υπάρξουν παρεξηγήσεις, επικρίσεις κ.ο.κ. Τελικά ο καθένας από εμάς καλείται να απαντήσει και να κρίνει πού θα τοποθετηθεί.
Καλό Πάσχα και Καλή Ανάσταση σε όλους!

Αναγεννησιακή εικονοποιία και αρχαία Ελλάδα

Στη γέννηση της Αφροδίτης, ένα έργο του Σάντρο Μποτιτσέλι, βλέπουμε τη «συνάντηση» του αρχαιοελληνικού μύθου για τη γέννηση της Αφροδίτης με το χριστιανικό μυστήριο της βάπτισης. Η Αφροδίτη στο κέντρο αντιπροσωπεύει την ψυχή. Η αθώα στάση της παραπέμπει στην απλότητα και στην αγνότητα, δύο αναγκαίες ιδιότητες για την άνοδο στον πνευματικό κόσμο. Οι άνεμοι, οι οποίοι αναπαριστώνται γυμνοί και καθηλωμένοι σε μια φιλήδονη στάση, αντιπροσωπεύουν τον αισθησιακό έρωτα, το πάθος, την ορμή του έρωτα. Στα δεξιά, η νύμφη Ώρα, ντυμένη βαριά, προσπαθεί να καλύψει τη γύμνια της Αφροδίτης με ένα μανδύα, το σύμβολο του πνευματικού έρωτα. Αυτό δηλ. που κυριαρχεί στην εικόνα είναι η συνύπαρξη του πνευματικού με τον αισθησιακό έρωτα. Αυτές οι δύο αντίθετες δυνάμεις συμπληρώνουν η μία την άλλη και τα λουλούδια που είναι σκορπισμένα στον αέρα συμβολίζουν την ανάγκη συνύπαρξης και τη γονιμότητα και των δύο θέσεων.
Πάνω στο ίδιο θέμα δες επίσης τον πίνακα του Τιτιανού, Έρωτας ιερός και έρωτας κοσμικός (1515).

Η πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453 έδωσε μεγάλη ώθηση στη μελέτη των αρχαίων κειμένων στην Ιταλία. Μεγάλο ενθουσιασμό προκάλεσε μια ομάδα συγγραμμάτων στα οποία δόθηκε το όνομα «corpus hermeticum«. Αυτά αποδίδονταν στον Ερμή Τρισμέγιστο. Είναι εντυπωσιακό πως ακόμα και ο Μαρσίλιο Φιτσίνο εγκατέλειψε τα έργα του Πλάτωνα με τα οποία καταπιανόταν εκείνη τη στιγμή, για να αφοσιωθεί στα έργα του Ερμή τρισμεγίστου. Βέβαια, αργότερα αποκαλύφθηκε πως οι συγγραφείς των ερμητικών κειμένων δεν ήταν ούτε ο θρακιώτης ποιητής Ορφέας (ορφισμός), ούτε ο αιγύπτιος σοφός Θώθ, αλλά άγνωστοι παγανιστές συγγραφείς του 2ου-3ου αι. μ.Χ.

Ο Κέπλερ υποστήριξε πως ο αριθμός και η διάσταση των πλανητικών σφαιρών μπορούν να εξηγηθούν καταφεύγοντας στα πέντε πλατωνικά στερεά. Το καθένα από αυτά μπορεί να είναι εγγεγραμμένο και να περιβάλλεται από μια σφαίρα. Μέσα στην εξώτατη σφαίρα (του Κρόνου) είναι εγγεγραμμένο ένα εξάεδρο (κύβος) που με τη σειρά του περιλαμβάνει τη σφαίρα του Ερμή, η οποία με τη σειρά της είναι εγγεγραμμένη σε ένα τετράεδρο που αντιστοιχεί στον Άρη και ούτω καθεξής με τις άλλες σφαίρες.