Η ηθική υπεροχή της δημοκρατίας

Η ηθική υπεροχή της δημοκρατίας του Ν. Ξυδάκη, Καθημερινή 20/09/2013

    Ο εν ψυχρώ φόνος του Παύλου Φύσσα από μέλος της Χρυσής Αυγής προχθές ορίζει μια νέα πολιτική περίοδο. Ολες οι πολιτικές δυνάμεις αναγνωρίζουν ότι πρέπει να υπάρξει μία απάντηση. Αλλά ποια μπορεί να είναι η πιο τελέσφορη απάντηση; Δεν είναι εύκολο, παρότι επιθυμητό, να συμφωνήσουν όλες οι πολιτικές δυνάμεις αμέσως σε μια κοινή απάντηση, με εύρος και βάθος.

Διότι, πέρα από οποιονδήποτε καιροσκοπισμό και ιδιοτέλεια, είναι πολύ δύσκολο να αναιρεθούν τα αίτια που γεννούν τον φασισμό με διοικητικές πράξεις, με νομοθέτηση, με μόνη την πολιτική βούληση, και μάλιστα σε σύντομο χρόνο. Η πολιτική βούληση είναι αναγκαία αλλά δεν είναι ικανή, απαιτούνται επιπλέον χρόνος, λόγος, ιδέες και κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον.

   Τα αίτια της ανόδου του φασισμού και του ναζισμού, λοιπόν. Το ολοκληρωτικό φαινόμενο σφραγίζει τον 20ό αιώνα, η μελέτη συνεχίζεται και θα συνεχίζεται. Είναι πολλά τα αίτια, προσδιορισμένα εκτενέστατα σε έργα ιστορικών, κοινωνιολόγων, φιλοσόφων, πολιτικών επιστημόνων, ψυχαναλυτών, ανθρωπολόγων. Είναι η ανάδειξή του σε πολιτική θρησκεία, είναι μια ροπή σύμφυτη της νεωτερικότητας, είναι η ήττα του φιλελευθερισμού, η υποχώρηση του κέντρου, η ήττα της Αριστεράς, είναι η ύφεση και η φτώχεια. Από τις πολλές εξηγήσεις, στην ελληνική περίπτωση, η πιο φανερή και απτή, αν και όχι η μόνη, είναι η πολύπλευρη οικονομική, κοινωνική και πολιτική κρίση, η Μεγάλη Υφεση και η απονομιμοποίηση του πολιτικού συστήματος.

Η Χρυσή Αυγή ήταν επί πολλά χρόνια μια περιθωριακή ομάδα, πάντα με βίαιες τάσεις και εκδηλώσεις, με ελάχιστη απήχηση και μηδαμινές καταγραφές σε εκλογές. Πώς αναδύθηκε από τα καλτ υπόγεια στην κεντρική σκηνή; Πώς οι σατανιστές σωματοφύλακες, οι λούμπεν με τα άρβυλα, οι αναμεμιγμένοι σε αιματηρά ξεκαθαρίσματα νονών της νύχτας, οι κοινωνικά απόκληροι, οι macho προγλωσσικοί που προσπαθούσαν ματαίως να συλλαβίσουν την καθαρεύουσα του Περικλή Γιαννόπουλου και τον ρομαντισμό του Ίωνος Δραγούμη, μεταλλάχθηκαν σε εθνοπρόσκοπους που βοηθούν γριούλες και σε πολιτικά πρόσωπα με ακροατήρια; Σε ντάρλινγκ τόσων αστυνομικών; Σε κόμμα με εκλογικό σκορ και οικονομική ισχύ; Ιδού τα δύσκολα ερωτήματα, που δεν σηκώνουν εύκολες απαντήσεις Οι σπόροι βαναυσότητας και βίας ασφαλώς υπήρχαν άφθονοι. Αλλά βλάστησαν στα οικονομικά και πολιτικά ερείπια της κρίσης, σαν τις υποτιμημένες τσουκνίδες που φουντώνουν και σκεπάζουν τον ερειπιώνα. Οι φοβισμένοι, οργισμένοι και συγχυσμένοι άνθρωποι της κρίσης, πληττόμενοι ή απειλούμενοι, ζητούν από τη δημοκρατία ψωμί, προστασία, δικαιοσύνη. Αν η δημοκρατία δεν μπορεί να τα παράσχει, θα στραφούν αλλού, όπου τους υπόσχονται εθνοφυλετικό ψωμί, σιδερένια πυγμή και δωρεάν μίσος για άλλους, πιο αδύναμους ή απλώς άλλους.

Η δημοκρατία οφείλει να απαντήσει επί του υλικού πεδίου, αλλά αυτό θα πάρει χρόνο. Οφείλει, εν τω μεταξύ, να απαντήσει καίρια επί του πολιτικού, με ιδέες, με πειθώ, με πράξεις. Η ηθική της υπεροχή δεν είναι αυτονόητη, χρειάζεται διαρκώς επιβεβαίωση και ενίσχυση. Οι άνθρωποι δεν είναι αυτονοήτως αυτόφωτοι, έλλογοι, πεπαιδευμένοι, ανθεκτικοί στην πενία και την ανασφάλεια. Η δημοκρατία στηρίζεται στη συμπόνια, στην ανοχή, στον πλουραλισμό, στη συνύπαρξη ετέρων, στην προσωπική ολοκλήρωση με ισότητα και αδελφοσύνη: τίποτε απ’ όλα αυτά δεν είναι αυτονόητο και διαρκές. Και εν τω μεταξύ φθίνουν.

Η δημοκρατία πρέπει να δείξει σιδηρά πυγμή απέναντι στις εγκληματικές πράξεις των ναζιστών. Αλλά δεν μπορεί να φερθεί ολοκληρωτικά, δηλαδή να προδώσει την ουσία της, διώκοντας προληπτικά ιδέες και δικάζοντας σκέψεις, ακόμη και ναζιστικές. Πρέπει να πείσει διά της υπεροχής της. Μπορεί.

Advertisements

Τα παιδιά θέλουν γονείς…

Τα παιδιά θέλουν γονείς, όχι συνυποψηφίους
Kathimerini
11 Μαΐου 2013

«Προετοιμαζόμαστε χρόνια γι’ αυτήν τη στιγμή, τόσο το παιδί όσο κι εμείς, που στεκόμαστε δίπλα του σε αυτήν την προσπάθεια». Η δήλωση της μητέρας ενός 17χρονου μαθητή, υποψηφίου για τις Πανελλαδικές (στη χθεσινή «Κ»), αποδίδει με αφοπλιστική ειλικρίνεια ό,τι βιώνει η ελληνική κοινωνία εδώ και δεκαετίες. Η σχέση των γονέων με τις εισαγωγικές εξετάσεις είναι μια πτυχή της όλης διαδικασίας διόλου δευτερεύουσα ή αμελητέα. Οι γονείς πρωταγωνιστούν. Συμμετέχουν δραστικά και επιδραστικά. Οι μητέρες παίρνουν άδεια από τη δουλειά τους (σε ποσοστό που αγγίζει το 30% υπολογίζεται) για να συμπαρασταθούν, να στηρίξουν, να μαγειρέψουν, ενίοτε επιστρατεύονται και οι γιαγιάδες, σύμπασα η οικογένεια επί ποδός, στο πλευρό του πάσχοντος υποψηφίου. Στον πρώτο πληθυντικό της μητέρας («προετοιμαζόμαστε χρόνια») κωδικοποιείται μια διαμορφωμένη συνθήκη: η ταύτιση. Ο γονιός περνάει τις εξετάσεις ο ίδιος, μέσα από τη ζωή του παιδιού του. «Κλέβει» ουσιαστικά, δεν μοιράζεται, κάτι που δεν του ανήκει. Οι ψυχοθεραπευτές γνωρίζουν τι συμβαίνει όταν ένας μαθητής «που τα καταφέρνει σε όλα τέλεια» –για παράδειγμα– καταπιέζει τις δικές του επιθυμίες για να κερδίσει την αγάπη των γονέων. Ποιες, δηλαδή, είναι οι συναισθηματικές συνέπειες στην άρνηση των προσωπικών επιθυμιών του παιδιού, πόσο αυτό το γεγονός το απομακρύνει από τον «αληθινό» εαυτό του. Ψιλά γράμματα, θα πείτε. Εδώ έχουμε κινητοποιήσεις εκπαιδευτικών, την οικονομική αιμορραγία (στα φροντιστήρια), την ασφυκτική πίεση (των υποψηφίων), τον εφιάλτη της αποτυχίας (στις Πανελλαδικές), το συνεχές σφυροκόπημα των γονέων («τι θα κάνεις άμα δεν περάσεις», «το μέλλον σου…» κ.ο.κ.) και ό,τι άλλο συνθέτει το ψυχόδραμα «φέτος δίνουμε εξετάσεις». Η κρίση ενδεχομένως να έχει προκαλέσει μετατοπίσεις, να εντείνει ή να απομειώνει την αγωνία (αναζήτηση και άλλων προοπτικών). Ομως η «ταύτιση» παραμένει… σταθερή αξία, όπως και η καλλιέργεια, από την πλευρά των γονέων προς τα παιδιά, ενός τρομακτικού ανταγωνισμού, που σε μεγάλο βαθμό ευθύνεται και για τη συσσώρευση λειτουργικά άχρηστων γνώσεων. Για να μην αναφερθούμε στις ψυχολογικές στρεβλώσεις που προκαλεί. Οχι, το σχόλιο δεν έχει καμία διάθεση να στήσει στον τοίχο ενόχους. Δεν υφίστανται, άλλωστε, με την τρέχουσα έννοια του όρου. Θέλει μόνο να υπογραμμίσει τη λεπτή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην «ταύτιση» και στη «στήριξη». Ανάμεσα, δηλαδή, στον πρώτο πληθυντικό και στην ανάγκη να σταθούμε, ενθαρρυντικά, στο πλευρό του παιδιού μας.