«Δικαιοσύνη» by Michael Sandel

Ο καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας του Χάρβαρντ Μ. Sandel είναι ιδιαίτερα γνωστός για τις παραδόσεις του γύρω από το θέμα της δικαιοσύνης. Στον πιο πάνω σύνδεσμο μπορείτε να παρακολουθήσετε μία σειρά βίντεο από το δημοφιλές μάθημά του. (25% των αποφοίτων του Harvard το έχουν παρακολουθήσει). Αν πάλι σας αρέσει ένα καλό βιβλίο στα ελληνικά κυκλοφορεί το «Δικαιοσύνη: τι είναι το σωστό» από τις εκδόσεις Πόλις, ενώ ενδιαφέρον φαίνεται και το τελευταίο του βιβλίο «What money can’t buy» όπου αναλύει την ιδέα της μετατροπής της οικονομίας της αγοράς σε κάτι το κυρίαρχο, ώστε πια να κάνουμε λόγο για μία κοινωνία της αγοράς!

Advertisements

Περί δικαιοσύνης

Η ιδέα της δικαιοσύνης είναι κεντρική για κάθε πολιτισμό και κοινωνία. Είναι όμως και μία έννοια δυσεπίτευκτη και αυτό ακριβώς θέλει να αναδείξει η καλλιτεχνική ας το πούμε απεικόνισή της. Εμφανίζεται τυφλή και φέρει μία ζυγαριά, καθώς αυτό που της ζητείται είναι αφενός οι κρίσεις της να είναι ισορροπημένες, αφετέρου μακριά από κάθε έννοια συμπάθειας, φιλίας, οικογενειακής σχέσης, προκατάληψης. Παράλληλα η τυφλότητα της δικαιοσύνης δεν σημαίνει πως δεν βλέπει τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των ανθρώπων. Αν και όλοι είμαστε ίσοι έναντι του νόμου και έτσι πρέπει να αντιμετωπιζόμαστε, υπάρχουν περιπτώσεις που αυτή η άδικη ισοπέδωση χρειάζεται να αλλάξει, ώστε να αποδώσουμε ό,τι είναι δίκαιο για τον καθένα.

Το παραμύθι του αυλού

(από τον Amartya Sen και το βιβλίο του The idea of Justice, 2009)

Τρία παιδιά αρχίζουν να μαλώνουν για το ποιο από τα τρία θα κρατήσει έναν αυλό. Το πρώτο ισχυρίζεται ότι είναι το μόνο από τα τρία που ξέρει πώς παίζεται ο αυλός. Το δεύτερο λέει πώς αυτό πρέπει να κρατήσει τον αυλό, γιατί δεν έχει άλλα παιχνίδια για να παίξει. Το τελευταίο ισχυρίζεται πως ο αυλός είναι δικός του, γιατί είναι εκείνο που τον κατασκεύασε.

Ποιο από τα παιδιά πρέπει να κρατήσει τον αυλό;

Εκ πρώτης όψεως κάθε ένα από τα παιδιά έχει διατυπώσει μία βάσιμη αιτίαση, ώστε ο αυλός να γίνει δικός του. Κανένας ωστόσο δικαστής δεν θα μπορούσε να δώσει μία λύση, η οποία θα ήταν αυτό που ονομάζουμε «αντικειμενικά δίκαιη». Για τον Amartya Sen αυτό που έχει σημασία να αντιληφθούμε μέσω της ιστορίας αυτής είναι πως η δικαιοσύνη δεν είναι μία έννοια αφηρημένη ή ένα μπλοκ εντολών που κάποιος μπορεί να εφαρμόσει ανά πάσα στιγμή· μάλλον πρόκειται για μία σειρά από αντικρουόμενες αρχές, οι οποίες ανταγωνίζονται η μία την άλλη. Επομένως τι μένει; Αυτό που μένει είναι να παραδεχθούμε πως ο κόσμος είναι μακριά από το να είναι τέλειος ή δίκαιος, αλλά τουλάχιστον μπορούμε μέσω του διαλόγου, της προσπάθειας να άρουμε τις όποιες αδικίες υπάρχουν. Η παραδοχή των λαθών και η διάθεση να εξαλείψουμε τις αδικίες γύρω μας είναι το μήνυμα.