Η ηθική υπεροχή της δημοκρατίας

Η ηθική υπεροχή της δημοκρατίας του Ν. Ξυδάκη, Καθημερινή 20/09/2013

    Ο εν ψυχρώ φόνος του Παύλου Φύσσα από μέλος της Χρυσής Αυγής προχθές ορίζει μια νέα πολιτική περίοδο. Ολες οι πολιτικές δυνάμεις αναγνωρίζουν ότι πρέπει να υπάρξει μία απάντηση. Αλλά ποια μπορεί να είναι η πιο τελέσφορη απάντηση; Δεν είναι εύκολο, παρότι επιθυμητό, να συμφωνήσουν όλες οι πολιτικές δυνάμεις αμέσως σε μια κοινή απάντηση, με εύρος και βάθος.

Διότι, πέρα από οποιονδήποτε καιροσκοπισμό και ιδιοτέλεια, είναι πολύ δύσκολο να αναιρεθούν τα αίτια που γεννούν τον φασισμό με διοικητικές πράξεις, με νομοθέτηση, με μόνη την πολιτική βούληση, και μάλιστα σε σύντομο χρόνο. Η πολιτική βούληση είναι αναγκαία αλλά δεν είναι ικανή, απαιτούνται επιπλέον χρόνος, λόγος, ιδέες και κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον.

   Τα αίτια της ανόδου του φασισμού και του ναζισμού, λοιπόν. Το ολοκληρωτικό φαινόμενο σφραγίζει τον 20ό αιώνα, η μελέτη συνεχίζεται και θα συνεχίζεται. Είναι πολλά τα αίτια, προσδιορισμένα εκτενέστατα σε έργα ιστορικών, κοινωνιολόγων, φιλοσόφων, πολιτικών επιστημόνων, ψυχαναλυτών, ανθρωπολόγων. Είναι η ανάδειξή του σε πολιτική θρησκεία, είναι μια ροπή σύμφυτη της νεωτερικότητας, είναι η ήττα του φιλελευθερισμού, η υποχώρηση του κέντρου, η ήττα της Αριστεράς, είναι η ύφεση και η φτώχεια. Από τις πολλές εξηγήσεις, στην ελληνική περίπτωση, η πιο φανερή και απτή, αν και όχι η μόνη, είναι η πολύπλευρη οικονομική, κοινωνική και πολιτική κρίση, η Μεγάλη Υφεση και η απονομιμοποίηση του πολιτικού συστήματος.

Η Χρυσή Αυγή ήταν επί πολλά χρόνια μια περιθωριακή ομάδα, πάντα με βίαιες τάσεις και εκδηλώσεις, με ελάχιστη απήχηση και μηδαμινές καταγραφές σε εκλογές. Πώς αναδύθηκε από τα καλτ υπόγεια στην κεντρική σκηνή; Πώς οι σατανιστές σωματοφύλακες, οι λούμπεν με τα άρβυλα, οι αναμεμιγμένοι σε αιματηρά ξεκαθαρίσματα νονών της νύχτας, οι κοινωνικά απόκληροι, οι macho προγλωσσικοί που προσπαθούσαν ματαίως να συλλαβίσουν την καθαρεύουσα του Περικλή Γιαννόπουλου και τον ρομαντισμό του Ίωνος Δραγούμη, μεταλλάχθηκαν σε εθνοπρόσκοπους που βοηθούν γριούλες και σε πολιτικά πρόσωπα με ακροατήρια; Σε ντάρλινγκ τόσων αστυνομικών; Σε κόμμα με εκλογικό σκορ και οικονομική ισχύ; Ιδού τα δύσκολα ερωτήματα, που δεν σηκώνουν εύκολες απαντήσεις Οι σπόροι βαναυσότητας και βίας ασφαλώς υπήρχαν άφθονοι. Αλλά βλάστησαν στα οικονομικά και πολιτικά ερείπια της κρίσης, σαν τις υποτιμημένες τσουκνίδες που φουντώνουν και σκεπάζουν τον ερειπιώνα. Οι φοβισμένοι, οργισμένοι και συγχυσμένοι άνθρωποι της κρίσης, πληττόμενοι ή απειλούμενοι, ζητούν από τη δημοκρατία ψωμί, προστασία, δικαιοσύνη. Αν η δημοκρατία δεν μπορεί να τα παράσχει, θα στραφούν αλλού, όπου τους υπόσχονται εθνοφυλετικό ψωμί, σιδερένια πυγμή και δωρεάν μίσος για άλλους, πιο αδύναμους ή απλώς άλλους.

Η δημοκρατία οφείλει να απαντήσει επί του υλικού πεδίου, αλλά αυτό θα πάρει χρόνο. Οφείλει, εν τω μεταξύ, να απαντήσει καίρια επί του πολιτικού, με ιδέες, με πειθώ, με πράξεις. Η ηθική της υπεροχή δεν είναι αυτονόητη, χρειάζεται διαρκώς επιβεβαίωση και ενίσχυση. Οι άνθρωποι δεν είναι αυτονοήτως αυτόφωτοι, έλλογοι, πεπαιδευμένοι, ανθεκτικοί στην πενία και την ανασφάλεια. Η δημοκρατία στηρίζεται στη συμπόνια, στην ανοχή, στον πλουραλισμό, στη συνύπαρξη ετέρων, στην προσωπική ολοκλήρωση με ισότητα και αδελφοσύνη: τίποτε απ’ όλα αυτά δεν είναι αυτονόητο και διαρκές. Και εν τω μεταξύ φθίνουν.

Η δημοκρατία πρέπει να δείξει σιδηρά πυγμή απέναντι στις εγκληματικές πράξεις των ναζιστών. Αλλά δεν μπορεί να φερθεί ολοκληρωτικά, δηλαδή να προδώσει την ουσία της, διώκοντας προληπτικά ιδέες και δικάζοντας σκέψεις, ακόμη και ναζιστικές. Πρέπει να πείσει διά της υπεροχής της. Μπορεί.

Για την αγάπη των Ελληνικών

Του ΤΑΚΗ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ttheodoropoulos@kathimerini.gr (15/09/2013) 


Τα κλασικά ελληνικά είναι ο ορίζοντας της γλώσσας που μιλάμε, όπως η κλασική ελληνική σκέψη είναι ο ορίζοντας της σύγχρονης ευρωπαϊκής σκέψης.

pour l' amour du grecΤον τίτλο τον δανείζομαι από έναν τόμο που κυκλοφόρησε το 2000 στη Γαλλία και τον οποίον επιμελήθηκαν οι δύο κορυφαίοι ελληνιστές που δεν υπάρχουν πια, η Ζακλίν ντε Ρομιγί και ο Ζαν Πιερ Βερνάν. Το ζητούμενο ήταν να εκθέσουν τη σημασία των Ελληνικών στην εκπαίδευση για να σώσουν τη διδασκαλία τους και να τα γλιτώσουν από την εξαφάνιση που τους επεφύλασσε μια από τις πολλές «προοδευτικές» μεταρρυθμίσεις. Στον τόμο συμμετέχουν συγγραφείς, όπως ο Τουρνιέ, ποιητές, όπως ο Μπονφουά, επιστήμονες όπως ο βιολόγος Φρανσουά Ζακόμπ και ο ιστορικός Ζακ Λε Γκοφφ, αλλά και μαθητές. Ολοι τους αφηγούνται τη σχέση τους με τα Αρχαία Ελληνικά, τις εμπειρίες τους από τα θρανία και τον τρόπο που επηρέασαν τη σκέψη τους και τη ζωή τους. Εχει σημασία, νομίζω, ότι κανείς, εκτός από τους δύο επιμελητές, δεν είναι ειδικός επί του θέματος. Είναι άνθρωποι που έχουν σταδιοδρομήσει σε διάφορους τομείς και προσπαθούν να αποτιμήσουν την αξία που είχαν τα Αρχαία Ελληνικά στην καλλιέργειά τους.
Ας σημειώσω ορισμένα επιχειρήματα που διατυπώνει η Ρομιγί στον πρόλογό της. Το πρώτο είναι ότι η αρχαία Ελλάδα είναι ο πυρήνας του ευρωπαϊκού πολιτισμού – γνωστό και τετριμμένο θα μου πείτε. Το δεύτερο είναι ότι η αρχαία ελληνική λογοτεχνία, επειδή είναι λογοτεχνία των απαρχών, εφευρίσκει μορφές και τρόπους έκφρασης, διαθέτει μια απλότητα και ακρίβεια σκέψης που είναι πολύ δύσκολο να τη βρεις στους επιγόνους της. Είναι σαν η λογοτεχνία έκτοτε να ψάχνει να πετύχει την εκφραστική απλότητα και αμεσότητα των Ελλήνων συγγραφέων. «Να μου δοθεί αυτή η χάρη να μιλήσω απλά», έλεγε ο Σεφέρης. Ακόμη θυμάμαι τον Μπόρχες να λέει σε συνέντευξή του πως αν έχεις διαβάσει Ομηρο και Κάφκα ξέρεις όλη τη λογοτεχνία.
Υπάρχει και ένα τρίτο επιχείρημα που αφορά την ανάγνωση των κειμένων αυτών στο πρωτότυπο. Το οποίο η Ρομιγί το διατυπώνει με βάση την εμπειρία της ως εκπαιδευτικός – ως γνωστόν είχε υπηρετήσει σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Κι αυτό είναι η πειθαρχία της αναγνωστικής εμπειρίας που επιβάλλει η λεγόμενη «νεκρή γλώσσα», εν πάση περιπτώσει η γλώσσα την οποία δεν πρόκειται ποτέ να χρησιμοποιήσεις για τις καθημερινές σου συναλλαγές. Όταν διαβάζεις Πλάτωνα στο πρωτότυπο, μαθαίνεις να διαβάζεις αργά. Παραπέμπω στον Κούντερα για την αξία της αργής ανάγνωσης σε έναν κόσμο που σε σπρώχνει να «σκανάρεις» τα κείμενα, και όπου η λογοτεχνική αξία κρίνεται με όρους ροφήματος. Ενα μυθιστόρημα είναι «καλό» όταν ο αναγνώστης μπορεί να το ρουφήξει, σαν χλιαρή σοκολάτα, χωρίς να πάρει ανάσα. Αντε μετά να διαβάσεις Τολστόι ή Σταντάλ. Υπάρχουν και οι «Αποχρώσεις του γκρι» θα μου πείτε.
Με δυο λόγια η εκμάθηση των δύο γλωσσών του κλασικού μας πολιτισμού, κατά μείζονα λόγο των Ελληνικών, αλλά και των Λατινικών, είναι ζήτημα που αφορά την ευρωπαϊκή εκπαίδευση. Εμείς βέβαια εδώ έχουμε και τους δικούς μας λόγους, το περίφημο γλωσσικό. Οι κατά καιρούς υποστηρικτές της κατάργησης της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών, έχουν υπάρξει και σοβαρότεροι της κ. Ρεπούση, προβάλλουν ως κύριο επιχείρημα πως η Νέα Ελληνική είναι μια ολοκληρωμένη γλώσσα που δεν χρειάζεται τα Αρχαία για να σταθεί. Είναι μια πλήρης και ολοκληρωμένη δομή, που λένε και οι γλωσσολόγοι.
Αν βέβαια τολμήσεις να αναρωτηθείς κατά πόσον αυτό ισχύει και για την καθαρεύουσα, η οποία δεν διδάσκεται από τη δεκαετία του εβδομήντα, εκεί τα πράγματα μπερδεύονται λίγο. Συμμετέχει η καθαρεύουσα σ’ αυτήν την πλήρη δομή; Εχουν γραφτεί σ’ αυτήν ορισμένα από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά μνημεία των Νέων Ελληνικών; Κι αν ναι, που όντως έχουν γραφτεί, τότε γιατί δεν διδάσκεται; Ελάτε τώρα, γιατί είναι συντηρητική κι εμείς όλοι έχουμε αποφασίσει να είμαστε αναφανδόν προοδευτικοί. Τόσο προοδευτικοί που, ενώ διαθέτουμε μια γλώσσα με τρεις χιλιάδες χρόνια ιστορία, έχουμε αποφασίσει να την περιορίσουμε στα τελευταία τριάντα. Τα κλασικά ελληνικά είναι ο ορίζοντας της γλώσσας που μιλάμε, όπως η κλασική ελληνική σκέψη είναι ο ορίζοντας της σύγχρονης ευρωπαϊκής σκέψης.
Μα και βέβαια τα παιδιά πρέπει να διδάσκονται Αρχαία Ελληνικά. Και πρέπει να διδάσκονται, με ακόμη μεγαλύτερη έμφαση, σε μια Ελλάδα που θέλει να είναι ευρωπαϊκή χώρα. Διότι είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο του ευρωπαϊκού πολιτισμού, στο οποίο το ελληνόπουλο έχει πολύ ευκολότερη πρόσβαση και πολύ μεγαλύτερη οικειότητα από το ιταλάκι ή το γαλλάκι. Σκεφθείτε μόνον ποια θα ήταν η θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη αν κάποιος σοφός πολιτικός είχε αποφασίσει να ενισχύσει τις κλασικές σπουδές τώρα που υποχωρούν παντού. Αν όντως πρόσφεραν τη δυνατότητα σε φοιτητές από όλον τον κόσμο να διδάσκονται τα κείμενα του Πλάτωνος in situ. Για τα Λατινικά δεν λέω τίποτε. Ούτως ή άλλως δεν διδάσκονται παρά μόνον για ξεκάρφωμα.

Εικόνα

Η ουσία της ζωής

the_essence_of_life
Συνειρμικά μου θυμίζει αυτό…

αν και ξέρω ότι το τραγούδι των Animals περισσότερο εκφράζει τον αγώνα της τότε μικροαστικής τάξης να ξεφύγει από τη φτώχεια και ίσως λιγότερο τη φιλοσοφία ζωής που υπονοεί ο Antony Hopkins.

Deploying counter measures


Η παραπάνω σκηνή λειτουργεί ως η απαρχή μίας αναλογίας. Η προσπάθεια του μαχητικού αεροσκάφους να αποφύγει τους πυραύλους αντιστοιχεί στην προσπάθεια ενός καθηγητή/μίας καθηγήτριας ο οποίος/η οποία σε αρκετές περιπτώσεις έχει να αντιμετωπίσει μία σειρά από εχθρικά σχόλια σε μία δεδομένη τάξη. Οφείλω να ομολογήσω ότι δεν ξέρω πόσο πετυχημένη μπορεί να είναι μία τέτοια σύγκριση, ελπίζω ωστόσο να σας κίνησε λιγάκι το ενδιαφέρον και να κερδίσουμε όλοι κάτι περισσότερο από τις τεχνικές που θα περιγραφούν πιο κάτω. Πριν ξεκινήσουμε, ένα δεύτερο σχόλιο είναι πώς όλα όσα ακολουθούν δεν είναι προσωπικές σκέψεις, αλλά η μεταφορά της περίληψης μίας εργασίας-άρθρου της Sara M. Koenig «Beyond Fight or Flight: Responding to Stressful Student Comments in Class» από το Teaching Theology & Religion Volume 16, Issue 1, page 51, January 2013.

Το άρθρο αναφέρεται στο πώς μπορεί να χειριστεί κανείς μία «λεκτικά» επιθετική συμπεριφορά. Αν υποθέσουμε ότι το να έρθουμε σε ρήξη (the fight) ή το να το βάλουμε στα πόδια (the flight) δεν είναι αποδεκτές λύσεις, μας μένουν τα εξής:
Α) Εμπλέκουμε και τους υπόλοιπους μαθητές με μία ερώτηση του τύπου: «Τι πιστεύετε οι υπόλοιποι γι’ αυτό; Συμφωνείτε; Διαφωνείτε;» Το θετικό με αυτή τη στρατηγική είναι ότι παύει το θέμα να αφορά πια μόνο δύο πρόσωπα, αλλά οδηγεί κι άλλους, ώστε να συμμετάσχουν και να εκφράσουν τις απόψεις τους γύρω από το ζήτημα.Τα αρνητικά είναι πώς μπορεί να θεωρηθεί μία ένδειξη αδυναμίας από μέρους μας, (αφού αποφεύγουμε την προσωπική αντιπαράθεση), ενώ πάντα υπάρχει ο κίνδυνος οι υπόλοιποι , ο καθένας για τους δικούς του λόγους, να ταχθούν με την άλλη πλευρά, οπότε αυτό δυσχεραίνει κατά πολύ την θέση μας στην τάξη.

Β) Στην δεύτερη εκδοχή ο καθηγητής / η καθηγήτρια γράφει, χωρίς να απαντήσει, στον πίνακα αυτό που είπε ο μαθητής. Εδώ έχει μεγάλη σημασία να επιμένει κανείς στην ακριβή διατύπωση των λόγων, καθώς πολλές φορές λέγεται κάτι, χωρίς στην πραγματικότητα να έχουμε σκεφτεί τι είπαμε. Δίνουμε λοιπόν μία ευκαιρία να διευκρινιστεί λίγο καλύτερα η κατάσταση. Επίσης, πέρα από το κέρδος σε χρόνο αντίδρασης, πέρα από την καλύτερη διαπίστωση της πραγματικής κατάστασης, πλέον έχουμε τη δυνατότητα να αποπροσωποποιήσουμε το θέμα, να μην απαντήσουμε στο άτομο αυτό καθ’αυτό,αλλά στις ιδέες ή τις απόψεις που έχουν διατυπωθεί.

Γ.) Η τρίτη εκδοχή ξεκινά με την εξής ερώτηση από τη μεριά του καθηγητή: » Τι χρειάζεται να διευκρινίσουμε καλύτερα τι πρέπει να ξέρουμε για να απαντήσω σε αυτό το σχόλιο?» Η ιδέα αυτής της ερώτησης είναι απλή: πολλά πράγματα εκ πρώτης όψεως μοιάζουν κάπως, αλλά στην πραγματικότητα στο βάθος κρύβονται άλλα πράγματα. Αυτό δηλ. που χρειάζεται να κάνει κάποιος είναι να γνωρίζει σίγουρα ποιες είναι οι βαθύτερες αιτίες, οι πραγματικοί λόγοι κι όχι οι αφορμές που τα πράγματα έχουν πάρει αυτή την πορεία.

Είναι αποτελεσματικό όλο αυτό το σχήμα; Μένει να δοκιμαστεί, αν και φυσικά καλό είναι να έχει κάποιος μερικές «έτοιμες» λύσεις, ώστε να επιλέξει και την κατά το δυνατόν καλύτερη στρατηγική.

«το κακό νόμισμα διώχνει το καλό»

Το βραβείο Νομπέλ της χρονιάς 2001 το κέρδισε ο καθηγητής George Akerlof, για την εργασία του που αφορούσε την ασύμμετρη πληροφόρηση.

used car salesman


Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αγορά μεταχειρισμένων αυτοκινήτων. Ο καθ. Akerlof υποστηρίζει ότι σε μία τέτοια εμπορική συναλλαγή οι αγοραστές δεν γνωρίζουν την πραγματική κατάσταση των αυτοκινήτων που αγοράζουν, ενώ οι πωλητές είναι οι μόνοι που ξέρουν την αλήθεια, αλλά δεν έχουν κίνητρο να την αποκαλύψουν. Αυτή η ασύμμετρη πληροφόρηση οδηγεί στην κατάρρευση της αγοράς, επειδή οι αγοραστές δεν μπορούν να ξεχωρίσουν τα «κακά» (λεμόνια, κατά την αμερικανική ορολογία) από τα «καλά» αυτοκίνητα, και είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν μόνο μια μέση τιμή.
Ετσι όμως οι πωλητές με τη σειρά τους έχουν μεγαλύτερο κέρδος αν προσφέρουν χειρότερης ποιότητας αυτοκίνητα, αφού ακόμα κι αν προσφέρουν καλύτερα, πάλι
την ίδια τιμή θα επιτύχουν. Με αυτόν τον τρόπο η ποιότητα των αυτοκινήτων συνεχώς υποβαθμίζεται, η αγορά καταρρέει επειδή δεν υπάρχει πλέον εμπιστοσύνη.
Στην ίδια εργασία ο Ακερλοφ προσεγγίζει και το κόστος της ανεντιμότητας. Η κυριαρχία όσων προσφέρουν κατώτερα προϊόντα εξαφανίζει τους έντιμους πωλητές. Πιθανότατα υπάρχουν αγοραστές προϊόντων καλής ποιότητας, όπως και πωλητές τέτοιων προϊόντων στην ανάλογη τιμή, ωστόσο η παρουσία εκείνων που διαθέτουν κακά προϊόντα ως καλής ποιότητας εξαφανίζει τους καλούς πωλητές. Το κόστος της ανεντιμότητας δεν είναι μόνον η απάτη που έχουν υποστεί οι αγοραστές, αλλά και οι απώλειες από την εξαφάνιση των τίμιων.

this is where ideas connect!


Αν τώρα αυτό το σχήμα το μεταφέρουμε στην σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα, καταλαβαίνουμε πως υποβαθμίζεται γύρω μας η πραγματικότητα και πώς υποβαθμίζεται παράλληλα και η ποιότητα του πολιτικού προσωπικού. Πόσες φορές δεν έχετε αισθανθεί ότι εξαπατηθήκατε από τις ψευδείς υποσχέσεις πολιτικών και πόσες φορές δεν έχετε σκεφτεί πώς αυτοί που μένουν να ασχοληθούν με την πολιτική δεν είναι τελικά οι καλύτεροι, οι πιο αξιόλογοι (τα «καλά λεμόνια»), αλλά μάλλον οι ανέντιμοι, το «κακό νόμισμα που διώχνει το καλό»! Αλλά έτσι κι αλλιώς αυτό το ξέραμε από την εποχή του Αριστοφάνη!

Υ.Γ. Προφητικό μοιάζει από τον ίδιο συγγραφέα (τον George Akerlof) και το «Looting», έργο του 1993.
Επεξεργασία και διασκευή άρθρου του Σεραφείμ Κωνσταντινίδη από την Οικονομική Καθημερινή, 2/3/2013

Using PISA

Κατά καιρούς διαβάζουμε για τις επιδόσεις 15χρονων παιδιών στα τεστ PISA και σχεδόν πάντα βλέπουμε πώς δεν είμαστε σε αυτούς που διακρίνονται! Έχω παράλληλα την αίσθηση ότι μέσα μας, εκείνη τη στιγμή, υποβιβάζουμε το ζήτημα, επικαλούμενοι μία σειρά από λόγους που δεν καθιστούν αξιόπιστη τη συγκεκριμένη διαδικασία. Αν και δεν θεωρώ τον εαυτό μου ειδικό στο θέμα, με προβληματίζει το γεγονός. Αν και οι ιθύνοντες αρχίζουν να μιλάνε για αξιολόγηση στην εκπαίδευση, αξιολόγηση της σχολικής ζωής, δεν μπορώ παρά να σκεφτώ πόσο μακριά από την έννοια της αξιοσύνης βρίσκεται ο τρόπος με τον οποίο οργανώσαμε όλα αυτά τα χρόνια το χώρο της εκπαίδευσης.

«Το εγκώμιο της απραξίας»

Τελευταία έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλιαράκι, «Το εγκώμιο της απραξίας», μία διάλεξη του Φρανσουά Ζυλλιέν, από τις Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης Προοπτικές, σε μετάφραση του Θάνου Σαμαρτζή. H διαφορά στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τα πράγματα εμείς στην Ευρώπη σε σχέση με την κινέζικη φιλοσοφική αντίληψη είναι η πηγή αυτής της ανάρτησης.

Για τον Έλληνα της κλασικής, τουλάχιστον, περιόδου ισχύει η ιδέα του προτύπου. Δεν είναι καθόλου ίσως τυχαίο ότι η Ελλάδα «γέννησε» τον Άριστο-τέλη ή την εικόνα της ιδανικής Πολιτείας από το έργο του Πλάτωνα. Αυτό σημαίνει πως ο Ευρωπαίος έχει πάντα στο μυαλό του ένα πρότυπο, μία ιδεατή μορφή, την οποία ακολουθεί και προσπαθεί με κάθε μέσο να προσαρμόσει την πραγματικότητα. Τα παραδείγματα αφθονούν· σκεφθείτε για λίγο την περίπτωση των οικονομολόγων του ΔΝΤ ή της ΕΕ οι οποίοι σχεδιάζουν ένα ιδεατό πρόγραμμα οικονομικής ανάπτυξης μίας χώρας (ας πούμε της Ελλάδος) και στην συνέχεια αποπειρώνται να βρουν τους τρόπους εκείνους, ώστε να κάνουν πράξη αυτή τους την αντίληψη. Αν αυτό δεν σας ικανοποιεί, σκεφτείτε τον τρόπο που εμείς ως εκπαιδευτικοί οργανώνουμε τη δουλειά μας. Τι μας ζητάνε να έχουμε πριν μπούμε σε μία τάξη; Αυτό που ονομάζουμε σχέδιο μαθήματος. Με άλλα λόγια, να δημιουργούμε κάθε φορά ένα πρότυπο, να σχεδιάζουμε μία σειρά μέσων, με τα οποία καλούμαστε οι ίδιοι και καλούμε τους μαθητές μας να υλοποιήσουν τους πρότυπους στόχους που έχουν τεθεί.
Ωστόσο ανάμεσα στο ιδεατό παράδειγμα και την πραγματικότητα υπάρχει πάντα ένα χάσμα, το οποίο είναι πολύ δύσκολο να καλυφθεί. Είναι η επονομαζόμενη διαφορά ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη! Κατά την εξέλιξη των πραγμάτων ανοίγονται μπροστά μας διάφορες επιλογές, με διαφορετικά και ανεξέλεγκτα ως επί το πλείστον αποτελέσματα. Αν τυχόν τα καταφέρουμε, γινόμαστε αποτελεσματικοί, αν όχι αναποτελεσματικοί. Άλλοτε έχουμε αποτυχίες, άλλοτε χάρη στις ικανότητές μας ή χάρη στην τύχη καταφέρνουμε να γεφυρώσουμε την απόσταση. Η όλη κατάσταση διαισθητικά μου φέρνει στον νου την εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου μπροστά στο Γόρδιο δεσμό. Υπάρχει η θέληση, υπάρχουν τα μέσα, ο σκοπός, αν και η πραγματικότητα αρνείται να υποταχθεί. Οπότε τι κάνει ο Αλέξανδρος; Χρησιμοποιεί βία και δυναμικά κόβει τον δεσμό!

Alexander cuts the Gordian Knot, by Jean-Simon Berthélemy (1743–1811)


Στην κινέζικη τώρα φιλοσοφία τα πράγματα είναι αρκετά διαφορετικά. Ισχύει αυτό που ο Ζυλλιέν ονομάζει το «δυναμικό της κατάστασης«. Για να γίνει καλύτερα αντιληπτό το τι εννοεί σκεφθείτε τις εξής καταστάσεις: Περίπτωση 1η: «πάνω σε μία κεκλιμένη επιφάνεια τοποθετήστε μία ορισμένη ποσότητα νερού και στήστε ένα φράγμα, για να συγκρατεί το νερό. Αν τώρα μετρήσετε τη μάζα του νερού που μαζεύτηκε και την κλίση της επιφάνειας, θα είστε σε θέση να υπολογίσετε τη δύναμη με την οποία θα ξεχυθεί το νερό, αν ανοίξετε μία τρύπα στο φράγμα σας.
Περίπτωση 2η: Ένας χωρικός γυρίζει σπίτι του το βράδυ και λέει στα παιδιά του: «Σήμερα είμαι κατάκοπος, όλη μέρα τραβούσα ένα-ένα τα φυντάνια του χωραφιού». Το να τραβήξεις τα φυντάνια ολόκληρου του χωραφιού είναι προφανώς κοπιαστικό, ενώ και το αποτέλεσμα, όπως θα φανεί αμέσως, αμφίβολο, γιατί, όταν την επόμενη ημέρα τα παιδιά του χωρικού πήγαν να δουν το χωράφι, τα πάντα ήταν ξεραμένα. Φυσικά ο γεωργός δεν πρέπει σε καμία περίπτωση ούτε να καθίσει στην άκρη και να περιμένει, αλλά από την άλλη δεν πρέπει και να «αναγκάσει» ένα αποτέλεσμα. Πρέπει απλά να ΑΦΗΣΕΙ τη διαδικασία να εξελιχθεί, ΔΙΧΩΣ ΝΑ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΕΙ. Αυτό στο πιο πάνω παράδειγμα σημαίνει απλά να οργώσεις το χώμα, να ποτίσεις το φυτό, το οποίο έτσι κι αλλιώς θα ακολουθήσει τη ροπή που έχει. Εμείς απλά χρειάζεται να βοηθήσουμε τη ροπή ώστε να εκδηλωθεί.

Επιστρέφοντας στην πρώτη περίπτωση, ο Κινέζος σοφός δεν θα ξεκινήσει από μία σχηματική κατάσταση που έχει κατασκευάσει με το νου του· οφείλει να ξεκινήσει από τη δεδομένη κατάσταση, να εντοπίσει και να εκμεταλλευτεί σε αυτή τις ευνοϊκές – πρόσφορες συνθήκες. Και στο τέλος, ΔΕΝ ΘΑ σκεφτεί να ενεργήσει, να ΠΡΑΞΕΙ, όπως ο Μ.Αλέξανδρος, αλλά ΝΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙ. [Αν σε κάποιον αρέσουν οι ιστορικές περιπέτειες η συγκεκριμένη ταινία αναπαριστά πολύ καλά πιστεύω τον τύπο αυτό σκέψης] Αν στην πρώτη περίπτωση η ΠΡΑΞΗ έχει μέσα της κάτι το στιγμιαίο, είναι τοπική και παραπέμπει σε ένα ηρωϊκό δρων υποκείμενο, η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ δεν είναι τοπική, εκτείνεται σε μεγάλο βάθος χρόνου και φυσικά έχει λιγότερο σχέση με ένα συγκεκριμένο υποκείμενο. Στο τέλος, το αποτέλεσμα πρέπει να προκύπτει αβίαστα, ανεπαίσθητα, σαν από μόνο του, λες και ο καθένας θα μπορούσε να πετύχει το έργο που έγινε. Στην πραγματικότητα αν κάποιος εκμεταλλευτεί προς όφελός του το «δυναμικό της κατάστασης», το αποτέλεσμα δεν θα τεθεί ποτέ εν αμφιβόλῳ. «Η νίκη δεν ξεστρατίζει ποτέ», αν και ο στρατηγός κρύβεται…

The inner game of …

Στα βίντεο που ακολουθούν μπορείτε να δείτε τις βασικότερες πτυχές αυτού που ο Timothy Gallwey ονόμασε «The inner game of tennis». Είμαι σίγουρος ότι οι ιδέες μπορούν να αξιοποιηθούν σε κάθε μορφή εκπαίδευσης.

Η μέθοδος σε δράση

Αν κάποιος ενδιαφέρεται για το βιβλίο, υπάρχει σε pdf μορφή στο widget του box

Το πρώτο ρήγμα ή αλλιώς «Πάλης ξεκίνημα»…

Η χθεσινή ημέρα στη Βουλή είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον από κάθε άποψη. Επιλέγω μία χαρακτηριστική στιγμή με τα «εύκολα θύματα» αυτής της ιστορίας, τους εργαζόμενους δηλ. στο ναό της Δημοκρατίας.
Κάποια στιγμή λοιπόν και ενώ όλα φαίνονταν να εξελίσσονται ομαλά,

ξαφνικά, ο Υπουργός Οικονομικών καταθέτει μία χειρόγραφη τροπολογία, η οποία εξισώνει τους υπαλλήλους αυτούς με τους υπολοίπους του δημόσιου τομέα. «Καταργείται το αυτοδιοίκητο της Βουλής!» Όλες αυτές οι ώρες υπερωριακής απασχόλησης! Είναι ντροπή αυτό που γίνεται, είναι μερικές από τις φωνές που ακούστηκαν στην αίθουσα και …

Ευτυχώς(;) ο υπουργός απέσυρε την επίμαχη τροπολογία. Ήταν μία πρώτη νίκη του εργατικού κινήματος απέναντι σε αυτή την ισοπεδωτική οικονομική λαίλαπα που μας πλήττει τα τελευταία χρόνια. Νομίζω ταιριάζει(;) εδώ να θυμηθούμε το επίκαιρο…

Βέβαια, φαντάζομαι, ο υπουργός δεν είχε καμία διάθεση να θίξει τα δικαιώματα των υπαλλήλων της Βουλής. Πιθανά όλα αυτά να ήταν μέρος μίας επικοινωνιακής διαδικασίας, ώστε να φέρει σε δύσκολη θέση τις αντιπολιτευόμενες δυνάμεις στη Βουλή, γιατί είναι πράγματι εντυπωσιακό να βλέπει κανείς βουλευτές του Συνασπισμού ή του Κ.Κ.Ε. να υπερασπίζονται ίσως μία από τις πιο ευνοημένες ομάδες της ελληνικής κοινωνίας.
Δυστυχώς, για όλους, αναλωνόμαστε σε θεατρικού τύπου διαδικασίες, μένουμε στην επιφάνεια των πραγμάτων, σε αυτό που θα καταγράψει ο -σίγουρα πολύ «δυνατός»- τηλεοπτικός φακός, αλλά παράλληλα αποφεύγουμε επιμελώς να λύσουμε τα σοβαρά προβλήματα. Η κρίση βέβαια μας προσφέρει και μία αναγκαστική ευκαιρία. (Δημιουργικότητα λόγω αναγκαιότητας ονομάζεται αυτό!) Εφόσον αντιληφθούμε πώς δεν είναι μόνο ή κυρίως μία κρίση οικονομική, αλλά πρόκειται για μία γενικότερη κρίση αρχών και αξιών, εφόσον καταφέρουμε να αποκτήσουμε μία ιδέα συλλογικότητας, να δημιουργήσουμε δηλ. δομές προστασίας για όλους στην ελληνική κοινωνία, ίσως τότε βρεθεί και το φως στην άκρη του τούνελ. Επειδή εμείς επιλέγουμε…