Οι λευκοί ελέφαντες και τα πρόβατα του «Πανούργου».

Οι λευκοί ελέφαντες είναι το ιερό ζώο των Ασιατών μοναρχών στην περιοχή της Ταϊλάνδης, του Λάος και της Καμπότζης. Σύμφωνα με την παράδοση η μάνα του Βούδα όταν τον συνέλαβε οραματίστηκε έναν λευκό ελέφαντα, καθιστώντας έτσι το ζώο στη συνείδηση των ανθρώπων ιερό. Συμβόλιζε την δύναμη και τη δικαιοσύνη του κράτους, ενώ παράλληλα αποτελούσε μια ένδειξη πως στο βασίλειο θα επικρατούσε ειρήνη και ευημερία. Ωστόσο ακριβώς εξαιτίας της ιερότητας τους οι λευκοί ελέφαντες δεν χρησιμοποιούνταν σε παραγωγικές δραστηριότητες, την ίδια ώρα που ο κάτοχός τους ήταν υποχρεωμένος να ξοδεύει αρκετά χρήματα, για να διατηρήσει την καλή κατάστασή τους. Γι’ αυτό σταδιακά η έκφραση «λευκοί ελέφαντες» έγινε συνώνυμη ενός αντικειμένου, μιας επιχείρησης, μιας δραστηριότητας, η οποία ναι μεν έχει κάποιο διακοσμητικό ας πούμε χαρακτήρα, αλλά στην πραγματικότητα δεν έχει να προσφέρει πολλά, το αντίθετο κοστίζει! Στην δεύτερη ιστορία μας ο Πανούργος (Panurge) είναι ένας από τους βασικούς χαρακτήρες στο έργο του Rabelais Pantagruel. Αυτός λοιπόν στη διάρκεια ενός θαλάσσιου ταξιδιού συναντά έναν έμπορο προβάτων, τον Dindenault. Αγοράζει από αυτόν ένα πρόβατο, αλλά το αγοράζει σε υψηλή τιμή και προκειμένου να εκδικηθεί «ρίχνει» το πρόβατο στη θάλασσα. Ξαφνικά και παρά τις προσπάθειες του βοσκού και το υπόλοιπο κοπάδι ακολουθεί το πρώτο, με αποτέλεσμα όλο το κοπάδι να βρεθεί στη θάλασσα.

«Suddenly, I do not know how, it happened, I did not have time to think, Panurge, without another word, threw his sheep, crying and bleating, into the sea. All the other sheep, crying and bleating in the same intonation, started to throw themselves in the sea after it, all in a line. The herd was such that once one jumped, so jumped its companions. It was not possible to stop them, as you know, with sheep, it’s natural to always follow the first one, wherever it may go.» –Francois Rabelais, Pantagruel, Book IV, chapter VIII

Τι το ενδιαφέρον έχουν οι δύο αυτές ιστορίες; Μας επιτρέπουν και οι δύο να προσεγγίσουμε με έναν τρόπο γοητευτικό ορισμένους μύθους γύρω από την οικονομική δραστηριότητα. Ο μύθος των λευκών ελεφάντων είναι ο μύθος πως το κράτος ως οντότητα δεν μπορεί να δράσει παραγωγικά. Οι οργανισμοί που έχει στη διάθεσή του είναι όπως οι λευκοί ελέφαντες της Ταϊλάνδης, μεγάλοι, διακοσμητικού χαρακτήρα, αντιπαραγωγικοί και δαπανηροί! Τώρα το πόσο αλήθεια είναι αυτό είναι ένα άλλο θέμα, το οποίο φυσικά χρειάζεται μεγάλη ανάλυση. Υπάρχουν φυσικά παραδείγματα καταστροφικών επενδύσεων από τη μεριά του κράτους, όπως φυσικά υπάρχουν και παραδείγματα καταστροφικών ή αντιπαραγωγικών επενδύσεων και από τους ιδιώτες. Όπως πάντα η αλήθεια βρίσκεται κάπου ανάμεσα στις δύο ακραίες θέσεις.
Η δεύτερη ιστορία έχει σχέση με αυτό που λέμε οι αγορές ξέρουν, αποφασίζουν σωστά και το πώς οι άνθρωποι αντιδρούν απέναντι σε αυτή την ιδέα. Όλα ξεκινούν από τον απλό νόμο της προσφοράς και της ζήτησης, αλλά δυστυχώς δεν τελειώνουν εκεί! Για ένα από τα καθημερινά αγαθά η αυξημένη ζήτηση θα οδηγήσει σε αύξηση της τιμής του και κατ’ επέκταση αύξηση της προσφοράς για το συγκεκριμένο προϊόν. Μόλις οι αγοραστές μειώσουν τη ζήτησή τους, τότε η τιμή θα πέσει και η προσφορά θα μειωθεί αντίστοιχα. Μέσα από τον απλό αυτό κανόνα λειτουργεί η αγορά και κυριαρχεί ως επί το πλείστον η ισορροπία.
Μόλις όμως αυτός ο κανόνας χρησιμοποιηθεί στην χρηματοοικονομική αγορά, η κατάσταση οδηγείται στο κραχ! Η αύξηση της τιμής μiας μετοχής ας πούμε, σημαίνει περισσότερα κέρδη για τους κατόχους της μετοχής, αλλά αυτό σε καμία περίπτωση δεν αποτρέπει άλλους από το να πάνε να αγοράσουν το συγκεκριμένο προϊόν (όπως συμβαίνει στην περίπτωση ενός προϊόντος της αγοράς), αφού όλοι φυσικά αναμένουν μεγαλύτερες αποδόσεις. Η αύξηση της τιμής ελκύει και δημιουργεί αυξημένες προσδοκίες. Όπως τα πρόβατα του Πανούργου οι άνθρωποι ακολουθούν την ιδέα ότι οι αγορές ξέρουν και όλοι πηγαίνουν και αγοράζουν ευελπιστώντας ότι η πρόοδος θα είναι συνεχής. Βέβαια τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά΄ η ίδια εικόνα των προβάτων ισχύει, αλλά αυτή τη φορά από την άλλη μεριά πια. Όλοι μαζί φοβισμένοι και χωρίς καμία οικονομική λογική οδηγούνται πανικόβλητοι στην αναπόφευκτη καταστροφή.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s