Θεωρίες μάθησης στον 20ο αι. (Thorndike vs Watson)

Εισαγωγή

Όπως έχουμε δει οι πρώτες θεωρίες που διατυπώθηκαν βασίζονταν στη διάκριση ανάμεσα στο σώμα και το πνεύμα. Θεωρούσαν δηλαδή ότι ο άνθρωπος είναι το αποτέλεσμα της σχέσης (γύρω από το ζήτημα της σχέσης σώματος-πνεύματος έχουν διατυπωθεί αρκετές θεωρίες) του νου με το σώμα. Σε έναν αιώνα όμως που η έμφαση ήταν στην πειραματική απόδειξη των θεωριών ό,τι δεν μπορούσε να αποδειχθεί δημόσια ήταν εξαιρετικά αναξιόπιστο. Έτσι, με τον καιρό δημιουργήθηκε η προσδοκία η ψυχολογία να γίνει εξίσου «επιστημονική» με τη φυσική.

Ο συνδετισμός του Thorndike

Αυτός έλαβε υπόψη του ορισμένα στοιχεία από τον «συνειρμισμό» του Herbart, ενώ παράλληλα επηρεάστηκε από την «ψυχολογία της φυσιολογίας». (δες εισαγωγή) Σε ένα τυπικό πείραμά του τοποθετεί μια πεινασμένη γάτα σε ένα κλουβί, το οποίο μπορεί να ανοίξει από μέσα μόνο πατώντας η γάτα κάποιο μοχλό ή ένα κουμπί. Την ίδια στιγμή τοποθετεί έξω από το κλουβί μια λαχταριστή για τη γάτα τροφή, η οποία φυσικά παλεύει να ελευθερωθεί, ώστε να πάρει την τροφή. Η γάτα αγριεμένη μέσα στο κλουβί παλεύει, ώσπου, κατά τύχη μάλλον, αγγίζει το κουμπί ή το μοχλό και ελευθερώνεται. Το πείραμα επαναλαμβάνεται, με τη γάτα να συμπεριφέρεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, μόνο που μετά από αρκετές δοκιμές ο χρόνος που χρειάζεται η γάτα να ελευθερωθεί έχει μειωθεί, στοιχείο που αποδεικνύει πως δεν αποτελεί πια το πράγμα μια τυχαία ενέργεια. Η γάτα έμαθε να απελευθερώνεται. Επομένως, η μάθηση στο σύστημα του Thorndike δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια διαδικασία συνδέσεων στο νευρικό σύστημα, εξ ου και το όνομα «συνδετισμός», ο δεσμός δηλ. ερεθίσματος-αντίδρασης. (δεσμός Ε-Α)

 

Ο συμπεριφορισμός του J. B. Watson
Πριν δούμε τη θεωρία του Watson καλό είναι να έχουμε υπ’ όψιν μας πως αυτή βασίζεται στα πειράματα του Ρώσου Ivan Petrovics Pavlov. Ο τελευταίος σε πειράματά του μελέτησε τις φυσικές διεργασίες που παρατηρούνται σε ζώα. Για παράδειγμα, έβαζε τροφή μπροστά σε ένα πεινασμένο σκύλο και ταυτόχρονα χτυπούσε ένα κουδούνι. Διαπίστωσε πως αν αυτή η διαδικασία επαναλαμβανόταν αρκετές φορές ο ήχος και μόνο του κουδουνιού επαρκούσε, ώστε να προκληθεί η έκκριση σάλιου από τη μεριά του σκύλου.
Ο Watson και οι οπαδοί του -οι «καθαροί συμπεριφοριστές»- ενοχλούνταν από ορισμένες ιδέες του Thorndike, π.χ. τις έννοιες της ικανοποίησης και της δυσαρέσκειας, καθώς αυτές έμοιαζαν με νοησιοκρατικές έννοιες, σίγουρα όχι κάτι που θα μπορούσε να αποδεχτεί η επιστήμη της ψυχολογίας της φυσιολογίας. Όλα έπρεπε να είναι αντικείμενα παρατήρησης και μέτρησης.
Ο ζωντανός οργανισμός λοιπόν δεν είναι τίποτε άλλο από ένα σύστημα από:
α) δέκτες (αισθητήρια όργανα)
β) αγωγούς (νευρώνες)
γ) κατευθυντήρια όργανα (εγκέφαλος)
δ) εκτελεστές (μύες – οστά)
ε) φυσικά όργανα τροφοδοσίας (στομάχι-αδένες)
Είναι φανερό πως ο ανθρώπινος οργανισμός, υπό αυτό το πρίσμα, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια μηχανή, χωρίς φαντασία ή αισθήματα. Χαρακτηριστικοί είναι ο ακόλουθοι διάλογοι:
(Α πρόσωπο) -Καλημέρα, πώς είστε;
(Β πρόσωπο)- Καλά, εσείς;
(Α πρόσωπο) – Ωραία!
Κατά τους «καθαρούς συμπεριφοριστές», που ακολουθούν τον Watson, ο παραπάνω διάλογος δεν «στέκει», αφού προϋποθέτει ενδοσκόπηση (αισθήματα), ώστε το κάθε πρόσωπο να διαπιστώσει σε τι κατάσταση βρίσκεται. Μάλλον ο διάλογος θα έπρεπε να πάρει την ακόλουθη μορφή:
(Α πρ. στο Β) -Καλημέρα, φαίνεστε καλά! Πώς σας φαίνομαι εγώ;

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s