THE WAR METAPHOR

THE WAR METAPHOR
Αν κάποιος έθετε το ερώτημα ποιος είναι ο τελευταίος πόλεμος που γνώρισε ο ελληνικός λαός, η αναμενόμενη απάντηση είναι: ο εμφύλιος πόλεμος. Την ώρα όμως που αρχίζετε να ανακαλείτε στη μνήμη σας γεγονότα και πρόσωπα από την εποχή του εμφυλίου, φέρτε στου νου σας και τις παρακάτω εκφράσεις που κατά καιρούς χρησιμοποιούν ηγέτες του τόπου μας ή ο καθένας από εμάς: πόλεμος κατά της τρομοκρατίας, πόλεμος κατά των ναρκωτικών, πόλεμος κατά της διαφθοράς, πόλεμος κατά της φοροδιαφυγής, πόλεμος κατά του ελλείμματος, πόλεμος κατά του δημόσιου χρέους, πόλεμος κατά της φτώχειας, πόλεμος κατά της βίας (!), πόλεμος για την ισότητα, πόλεμος κατά του καρκίνου, πόλεμος κατά της εκκλησίας, κατά της ορθοδοξίας, πόλεμος όλων εναντίον όλων! Κάλλιστα λοιπόν θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως το ελληνικό έθνος τελεί υπό καθεστώς διαρκούς πολέμου!

Στην πραγματικότητα βέβαια έχουμε να κάνουμε με μια μεταφορική δήλωση, η οποία έχει σημαντικές επιπτώσεις. Κατ’ αρχάς, το όλο εγχείρημα της κήρυξης πολέμου έχει έντονο το συναισθηματικό του χαρακτήρα. Ελκύει φυσικά την προσοχή των Μ.Μ.Ε., οπότε αμέσως μετακινείται ψηλά στη λίστα των προτεραιοτήτων μας, ενώ παράλληλα δημιουργεί προσδοκίες, την προσδοκία δηλ. της νίκης. Με άλλα λόγια, ο πόλεμος είναι από τα λίγα πράγματα που δεν αντιμετωπίζονται με βάση τη λογική, πράγμα που επιτρέπει σε όσους τον επικαλούνται να συντάξουν πίσω τους ευρύτερες ομάδες του πληθυσμού, ακόμα και αν αυτό απαιτεί θυσίες σε ατομικό επίπεδο. Για παράδειγμα, το να κηρύξεις τον πόλεμο κατά της φτώχειας σημαίνει πως αμέσως δημιουργείς δύο αντιμαχόμενες παρατάξεις, τον αντίπαλο, ο οποίος χρωματίζεται με τα μελανότερα χρώματα και όσους βρίσκονται στην άλλη πλευρά. Κάτι σαν τους «καλούς» και τους «κακούς» των ταινιών!
Από τη στιγμή που έχει δημιουργηθεί το όραμα, ένας στόχος προς τον οποίο οφείλει η κοινωνία να ανταποκριθεί, να κινηθεί, ο καθένας από εμάς καλείται ταυτόχρονα να εγκαταλείψει τις προσωπικές του προσδοκίες, τις επιφυλάξεις και να συνταχθεί σε ένα αγώνα που τον ξεπερνά ως άτομο, αφού αφορά το καλό του συνόλου. Όπως και σε κάθε άλλη μεταφορική δήλωση έτσι και εδώ αποσιωπώνται οι λεπτομέρειες, προκειμένου να απλοποιηθεί η εικόνα και να γίνει πιο κατανοητή για τον άνθρωπο. Τα συναισθήματα και η αναμονή της νίκης κυριαρχούν, ωθώντας στο βάθος τη διάθεση της κριτικής ανάλυσης, το να ζυγίσουμε δηλ. τα υπέρ ή τα κατά αυτής ή μιας άλλης επιλογής.
Όσα προαναφέρθηκαν είναι προφανώς τα πλεονεκτήματα της (μεταφορικής) κήρυξης πολέμου και έτσι εξηγείται η διάθεση των ανθρώπων να την επικαλούνται τόσο συχνά. Είναι όμως σημαντικό να αντιληφθούμε πως μια τέτοια δήλωση σε κοινωνικό επίπεδο δεν έχει πραγματικό αντίκρισμα, με την έννοια ότι δεν λύνει τα προβλήματα. Αυτά ποτέ δεν είναι τόσο απλά, όσο η δήλωση από εδώ «οι καλοί» και από εκεί «οι κακοί» της ιστορίας. Το πρόβλημα της φτώχειας για παράδειγμα είναι αρκετά περίπλοκο, πολύπλευρο, ώστε να μπορεί να λυθεί με μια τέτοια απλουστευτική προσέγγιση.
Ένα δεύτερο ζήτημα είναι το κομμάτι της αναμενόμενης –σύντομα τις περισσότερες φορές- νίκης. Είμαστε συνηθισμένοι, κατά κάποιο τρόπο, να περιμένουμε μεγάλες και ξεκάθαρες νίκες. Ολόκληρος ο πολιτισμός μας είναι δομημένος πάνω σε αυτή την ιδέα. Νικήσαμε στον Τρωικό πόλεμο, νικήσαμε τους Πέρσες και αποσοβήσαμε τον κίνδυνο για τους υπόλοιπους, αποτινάξαμε τον Οθωμανικό ζυγό, κερδίσαμε στους Βαλκανικούς πολέμους· ακόμα και όταν γνωρίζουμε την ήττα, αυτό οφείλεται σε κάποια προδοσία ή έναν εξωτερικό παράγοντα, αλλά ποτέ σε εμάς. Αν τώρα σκεφτείτε τη διάρκεια των παραπάνω συγκρούσεων θα δείτε πως σε καμία περίπτωση δεν ξεπερνά τη δεκαετία.
Στην περίπτωση όμως ενός «κοινωνικού πολέμου», δεν θα υπάρξει ποτέ ένα τόσο ξεκάθαρο αποτέλεσμα, ακόμα και αν περάσουν αρκετά χρόνια. Αναρωτιέμαι ποιος είναι ο τελευταίος πολιτικός ηγέτης που κήρυξε τον πόλεμο κατά της φοροδιαφυγής και ακόμα αναμένουμε τα νέα από το μέτωπο! Το λάθος έγκειται στο ότι αντιμετωπίζουμε τα κοινωνικά προβλήματα σαν να υπάρχουν κατά ένα ανεξάρτητο από την κοινωνία τρόπο. Θεωρούμε κατά συνέπεια πως είναι δυνατό να τα ξεριζώσουμε, τη στιγμή που αυτά είναι κομμάτι του συστήματος μέσα στο οποίο ζούμε. Υπήρχαν, θα συνεχίσουν να υπάρχουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο και σπάνια εξαφανίζονται. Θα χρειαστεί με άλλα λόγια να εγκαταλείψουμε την ιδέα της γρήγορης νίκης ως μη ρεαλιστική και να προσαρμοστούμε στο σύνθετο χαρακτήρα των προβλημάτων και κατ’ επέκταση των σύνθετων λύσεων που χρειάζεται να εφεύρουμε κάθε φορά.
Μένει μόνο μια τελευταία παρατήρηση. Είδαμε νωρίτερα πως κάθε φορά που κηρύσσεται ένας πόλεμος, απαιτείται η ομοφωνία, η σύνταξη πίσω από τις σημαίες μας. Οι πολιτικοί προφανώς έχουν κάθε λόγο να θέλουν να εκμεταλλευτούν τη μεταφορά προς όφελός τους, αφού για ένα μικρό διάστημα η κριτική παύει να υπάρχει και όλοι οφείλουν να προσπαθούν για τη νίκη. Η προοπτική αυτή θολώνει την εικόνα· κάθε άλλη άποψη καταλήγει είτε να μην ακούγεται, είτε να θεωρείται αιρετική, επικίνδυνη, προδοτική. Μόλις φυσικά περάσει το πρώτο διάστημα, μόλις αποδειχθεί ότι δεν υπάρχουν εύκολες νίκες, ούτε μαγικές συνταγές, η απογοήτευση του λαού γίνεται έντονη και η κριτική πικρή. Αντί λοιπόν να προσεγγίζουμε κάθε φορά με συναισθηματικό τρόπο ένα κομμάτι της πραγματικότητας μήπως θα ήταν καλύτερο να αναλύσουμε λογικά την εικόνα στο σύνολό της;

Το κείμενο βασίζεται στο «what’s wrong with declaring war on social problems?» J.Best από το Social Problems των J.Charon and Lee Garth Vigilant

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s